اَمّا مَقُولَةُ الْكَمِّ، فَكَثيرٌ مِنَ النّاسِ رَأى اَنْ يَجْعَلَ الْخَطَّ وَالسَّطْحَ وَ الْمِقْدارَ الْجِسْمانىَّ مِنَ الْجَوْهرِ، وَ أنْ لا يَقْتَصِرَ عَلى ذلِكَ، بَلْ يَجْعَلُ هذِهِ الأَْشياءَ مَبادِئَ الْجواهِرِ. و بَعْضُهُمْ رَأى ذلِكَ فىِ الْكَمِيّاتِ الْمُنْفَصِلَةِ، اَىِ الأَْعْدادِ، وَ جَعَلَها مَبادِئَ الْجَواهِرِ.

وَ اَمَّا الْكَيْفُ فَقَدْ رَأى آخَرُونَ منَ الطَّبيعيّينَ[١] أَنَّها لَيْسَتْ مَحْمُولَةً اَلْبَتَّةَ، بَلِ اللَّونُ جَوْهَرٌ بِنَفْسِهِ، وَ الطَّعْمُ جَوْهَرٌ آخَرُ، وَ الرّائِحَةُ جَوْهَرٌ آخَرُ، وَ أنَّ مِنْ هذِهِ قِوامُ الْجَواهِرِ الْمحْسُوسَة، وَ اَكْثَرُ اَصْحابِ الْكُمُونِ ذاهِبُونَ اِلى هذا.

جوهريت كم متصل و كيف در نظر برخى از مردم

امّا، درباره مقوله كميّت، بسيارى از مردم بر اين باورند كه خط و سطح و مقدار جسمانى از قبيل جوهر است. يعنى كميّت متصل را كه خود بر سه قسم است (خط، سطح و مقدار هندسى «حجم») در شمار جوهر قرار داده‌اند. به اين هم اكتفا نكرده، سخنى فراتر از آن گفته‌اند و آن اينكه، آنها را سزاوارتر از خود جسم به جوهريّت پنداشته‌اند .تا آنجا كه خط و سطح و حجم را از مبادى جوهر و از مبادى جسم برشمرده‌اند. برخى ديگر بر اين نكته پاى فشرده‌اند كه تمامى جواهر از عدد شروع مى شوند و از عدد مايه مى گيرند و مبدء آنها عدد است. به زعم اينان، عدد است كه جوهر را پديد مى آورد!

گروهى ديگر از طبيعى دانان بر اين باورند كه كيف از قبيل جوهر است. اينان گفته‌اند كه كيفيّات از قبيل اعراض نيستند. از اين رو، بر جوهر حمل نمى شوند. و به عنوان يك حالت و يا يك نعت براى جوهر قرار نمى گيرند. بلكه خود آنها، جوهرند. چنانكه، «لون» خودش جوهر است.[٢] اين گروه، همچنين طعم و رائحه

[١] از جمله بالا، مى توان حدس زد كه سخن پيشين درباره مقوله «كم»، سخن رياضى دانان بوده است. [٢] امروزه بسيارى از فلاسفه حسّى و تجربى از فيزيك دانهاى جديد، وبيشتر آمپريستها همچون، هيوم قائل اند به ا ينكه اساساً وجود اعراض، وجود استقلالى است. گرچه آنها به جوهر تعبير نمى كنند. امّا وجود اعراض را مستقل و غير قائم به جوهر مى دانند. ‌‌