من مسئوليت اين كار را ندارم. شخص مسئول كسى است كه كارى به او واگذار شده و پى آمد آن به عهده اوست. شرط مسئوليت واقعى اين است كه قانونى وجود داشته باشد كه به آن امر يا از آن نهى كند و مخالفت انسان با مسأله مورد امر و نهى، ارادى باشد. مسئوليت به سه قسم مدنى، جنائى و اخلاقى تقسيم مى‌شود.

مسئوليت مدنى: مسئوليتى است كه ايجاب مى‌كند كسى كه موجب ضررى براى ديگران شده، آن ضرر را جبران كند، خواه اين ايجاد ضرر، ارادى باشد يا از روى سهل انگارى باشد و يا از روى تهوّر. از لواحق اين مسئوليت اين است كه انسان مسئول اعمال كسانى است كه تحت فرمان او هستند. مثل مسئوليت پدر نسبت به اعمال فرزندان كوچك خود، مسئوليت معلم نسبت به شاگردانش، مسئوليت اسب سوار نسبت به اسب خود، و مسئوليت كارفرما نسبت به ابزارها و كارگران خود. الخ.

مسئوليت جنائى: اين مسئوليت بر كسى وارد است كه مرتكب خلاف يا جنحه يا جرمى شده باشد. اين مسئوليت پيوند محكمى با مسئوليت اخلاقى دارد. زيرا نمى‌توان كسى را به موجب گناهى كه كرده است تحت تعقيب قرار داد مگر اينكه عمل او ارادى و آگاهانه باشد. اما در اينجا مجازات‌هاى مشخصى وجود دارد كه با قطع نظر از مسئوليت اخلاقى، به شخص مجرم تعلق مى‌گيرد. مانند مجازات‌هاى راهنمائى و رانندگى كه به كسانى كه با مقررات آن مخالفت كنند، خواه مخالفت آنها آگاهانه باشد يا ناآگاهانه تعلق مى‌گيرد. چه بسا مسئوليت مدنى و مسئوليت جنائى به هم نزديك و يكى مى‌شوند. مانند مسئوليت راننده در تصادفات رانندگى كه راننده به موجب خلافى كه كرده است هم بايد ضررى را كه به كسى وارد كرده است بپردازد و هم بايد به موجب عمل خلاف قانون خود، جريمه قانونى بدهد.

مسئوليت اخلاقى: اين مسئوليت ناشى از الزام قانون اخلاقى است و از توابع اراده آزاد است. به اين معنى كه، فاعلى كه افعال آن ضرورى است، و يا ناشى از انگيزه‌هاى طبيعى است و يا افعال او تحت اراده ديگرى است، از جهت اخلاقى مسئول اعمال خود نيست. اين مسئوليت داراى درجات متفاوت است كه عالى‌ترين آن، مسئوليت فاعل آگاه است كه افعال او با آزادى كامل از او صادر مى‌شود، و پست‌ترين آن، مسئوليت كسى است كه هوس بر دل او غالب است و ديده او را كور كرده است و او را از ديدار حق باز مى‌دارد.

اصطلاح درك مسئوليت عبارت است از توجه فاعل به ارزش عمل خود و تصميم او به مهارت يافتن در كار. اين درك مسئوليت داراى دو جنبه است. از يك طرف تعلق آن به زمان گذشته است و آن عبارت است از آگاهى انسان نسبت به خطاهائى كه در گذشته مرتكب شده است. دوم تعلق به زمان آينده و آن عبارت است از آگاهى انسان به ضرورت مهارت يافتن در بعضى كارهاى مورد انتظار و اقدام به تحصيل بعضى نتايج مورد نظر.

مستقبل‌

فارسى/ آينده‌

فرانسه/Futur ,abanir

انگليسى/Future

لاتين/Futurum

مستقبل اسم زمان آينده است و به زمانى اطلاق مى‌شود كه ممكن است در آينده واقع شود و آنها را حوادث آينده مى‌نامند. حوادث آينده مقابل حوادثى است كه در حال حاضر موجود شده است و نوعى از حوادث گذشته تلقى مى‌شود. حوادث آينده حوادثى است جايز و ممكن، و حوادث زمان حال حوادثى است موجود و ثابت.

والرى (Valery( گويد: «ما توسط آرزوها و نيازهاى خود و تنفرى كه از بعضى اشياء داريم، آينده خود را مى‌سازيم.

و چون مى‌خواهيم كه آينده را با شناختى كه از محيط و اطراف خود داريم، منطبق كنيم، افزايش شناخت ما نسبت به محيط و اطراف خود، قدرت ما را در ساختن آينده خود دو چندان مى‌كند.» لاول (Lavelle( گويد: «مردمانى هستند كه در هر روز از عمر خود چشم به راه آينده‌اى هستند كه بتوانند زندگى‌