إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤٦ - اشكال ترك تعلم و تفحص در واجبات مشروط و موقت

مى‌توانيد بگوئيد عبد مستحقّ عقوبت است‌ [١].

مثال: عبدى احتمال مى‌دهد كه مولا تكليفى را به‌صورت «اكرم زيدا إن جاءك»- واجب مشروط- بيان كرده باشد لكن بدنبال تحقيق و تفحّص نرفت تا متوجّه وظيفه خود شود و بعد از آنكه مجى‌ء زيد- شرط- محقّق شد، او بطور كلّى از تكليف مولا غافل بود و اصلا توجّه نداشت كه شايد مولا درباره زيد تكليفى داشته باشد لذا اكرام زيد در خارج، محقّق نشد و بر اثر ترك تفحّص، واجب مشروط، اتيان نشد در اين صورت، طبق كدام مبنا مى‌گوئيد عبد، مستحقّ عقوبت است؟ قبل از تحقّق مجى‌ء زيد، تكليفى متوجّه عبد نبود زيرا در واجبات مشروط، قبل از شرط تكليف، فعليّت ندارد، پس نمى‌توان گفت او مستحقّ عقاب است و بعد از تحقّق مجى‌ء زيد، تكليفى متوجّه عبد نبود زيرا به علّت غفلت، نسبت به اكرام زيد، متمكّن نبود.

خلاصه: قبل از تحقّق شرط، تكليفى متوجّه عبد نبود و بعد از تحقّق شرط هم عبد اصلا غافل و تكليف مغفول عنه بود، لذا طبق كدام، ملاك بگوئيم عبد، مستحق عقوبت است؟

و همچنين در واجبات موقّت مانند نمازهاى يوميّه، قبل از وقت، عبد، احتمال تكليف مى‌داد و لكن تكليف موقّت قبل از وقت، فعليّت ندارد و بعد از وقت هم او نسبت به تكليف، غافل و غير متمكّن بود، لذا چگونه مى‌گوئيد فرد غافل، مستحق عقاب است؟

[١]در تكاليف مطلق اگر ترك تعلّم و فحص منجر به مخالفت تكليف هم نشود طبق نظر مصنّف عبد مستحقّ عقوبت است- به علّت تجرّى- در اين فرض هم اشاره به صورت تجرّى نموديم.