إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٨٤ - بررسى هيئت تركيبيه قاعده«لا ضرر و لا ضرار»

اصل و غلبه با اين است كه «لا» براى نفى حقيقت باشد- حقيقة يا ادّعاء كناية-

در قاعده «لا ضرر» هم نفى حقيقت «ضرر» به نحو حقيقى نيست بلكه ادّعاء [١] نفى حقيقت شده و مقتضاى بلاغت كلام هم همين است. يعنى چون احكام ضررى تحقّق ندارد، موضوع و «ضرر»، منفى است.

اشكال: به‌حسب ادلّه احكام اوّليّه، احكام ضررى داريم و مثلا اطلاق ادلّه وضوء، شامل وضوى ضررى مى‌شود.

جواب: قاعده «لا ضرر» ادّعاء، نه حقيقة نفى ضرر مى‌كند به‌عبارت ديگر نفى حكم به لسان نفى موضوع است در غير اين صورت‌ [٢] قاعده مذكور، مستلزم كذب است.

خلاصه نظر مصنّف: قاعده «لا ضرر» مستقيما نفى حكم نمى‌كند بلكه نفى حكم به لسان نفى موضوع مى‌نمايد.

٢بعضى از بزرگان‌ [٣] به نحو ديگرى قاعده مذكور را تبيين نموده‌اند و قائل به مجاز در كلمه شده‌اند [٤] يعنى «ضرر» در غير موضوع له خود، استعمال شده، مقصود از «ضرر» «حكم ضررى» است و هر حكمى كه مستلزم و منشأ ضرر باشد آن «حكم» در اسلام نفى شده است‌ [٥] مثلا اگر لزوم بيع، مستلزم ضرر باشد، خود آن «لزوم»، نفى شده است مانند بيع غبنى كه اگر شارع، حكم به لزوم آن بكند، مغبون‌

[١]يعنى كلمه «ضرر» در معناى حقيقى خود استعمال شده لكن كناية نه مجازا مانند زيد كثير الرّماد.

[٢]يعنى در صورت نفى حقيقى ضرر.

[٣]از جمله، شيخ اعظم «ره».

[٤]به علاقه سببيّت.

[٥]همان‌طور كه قبلا گفتيم در اين صورت هم «لا» نافيه است نه، ناهيه.