«يكى از عوامل پيشرفت و توسعه و توانايى‌هاى فنّى در كشورهايى مانند انگلستان، ژاپن، فرانسه، سوئد، نروژ و ديگر كشورهاى صنعتى اين است كه به آموزش فنى و حرفه‌اى اهميّت مى‌دهند. در كشور انگلستان ٥٠ درصد دانشجويان به رشته‌هاى طراحى و پژوهش و ٥٠ درصد بقيه به رشته‌هاى عملى و حرفه‌اى و به اصطلاح رشته «دست به آچارى» مشغولند». [٢]

نيروهاى آموزش ديده، مخصوص توسعه فنّى نيستند؛ بلكه در بخش‌هاى ديگر توسعه نيز وجود افراد كارآزموده و قابل، امرى ضرورى است.

همان‌گونه كه وجود كارگران فنّى و آموزش ديده، از هدر رفتن نيرو و سرمايه جلوگيرى مى‌كند و به اتقان كار مى‌افزايد، وجود نيروهاى شايسته و ماهر در كشاورزى، صنعت، بهداشت و خدمات نيز براى پيشبرد اهداف توسعه و استفاده بهينه از سرمايه لازم است.

امام صادق عليه السلام مهارت كارى را امرى لازم براى صنعت‌كاران مى‌داند

(كلّ ذي صناعة مضطرّ إلى ثلاث خلال يجتلب بها الكسب، وهو أن يكون حاذقاً بعمله ...). [٣]

همچنين افراد كارآزموده و شايسته مى‌توانند بخش‌هاى فرهنگى، دانش‌سراها و دانشگاه‌ها را به نحو شايسته‌اى اداره كنند.

در بخش تجارت و قراردادهاى بازرگانى جهانى، جهان سوم بر اثر بى‌اطلاعى و يا كم‌اطلاعى از جوانب مختلف قراردادها، زيان ديده است و اين كشورهاى صنعتى و قدرتمند جهان‌اند كه به دليل آشنايى با فنون قراردادها، حقوق بين‌الملل و تجارت جهانى، هميشه قراردادها را به سود خود تنظيم مى‌كنند. اينجاست كه ضرورت وجود افراد متخصص و كاركشته و قوى براى حفاظت از منافع كشورهاى در حال توسعه نمايان مى‌شود.

فرهنگ سازى و تزريق نيروى معنوى و گسترش اخلاق و ايمان كه از اهداف توسعه اسلامى است نيز، با وجود نيروهاى قابل و شايسته محقّق مى‌شود. در غير اين صورت، جامعه فقط از نظر اقتصادى رشد مى‌كند؛ ولى جامعه‌اى تهى از معنويت و اخلاق خواهد شد و از «حيات طيّبى» كه قرآن به آن فرا مى‌خواند دور مى‌شود.

به هر حال، با آگاهى و تخصّص و كارآزمودگى نيروهاست كه مى‌توان بر مشكلات غلبه كرد و در مسير توسعه حركت نمود.

همان‌گونه كه پيش از اين در روايتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل كرديم، آن حضرت خطاب به ابن مسعود فرمود:

«إذا عملت عملًا فاعمل بعلم و عقل، و إيّاك أن تعمل عملًا بغير تدبّر و علم‌

؛ هنگامى كه كارى انجام مى‌دهى آن را با آگاهى و دانايى انجام ده و از انجام‌

[١]. انتقال علوم وتكنولوژى به جهان سوم، محمد عبدالسلام (مطابق نقل: پديده‌شناسى فقر و توسعه، ج ٤، ص ٢١٤).

[٢]. تكنولوژى محور توسعه، ص ٥٥ (مطابق نقل: پديده‌شناسى فقر و توسعه، ج ٤، ص ٢١٤).

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٣٦، ح ٦٤.