دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٢ - الف تغذيه مناسب

اما اسلام به رشد اقتصادى همراه با رشد معنوى توجه كرده است، چرا كه بدون تقوا و ديندارى، ثروت و مال سبب طغيان آدمى مى‌شود: «إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى* أَنْ رَّآهُ اسْتَغْنَى» [١] و نتيجه آن، دنياى مملو از استعمار واستكبار و ظلم و بيدادگرى خواهد بود.

لذا از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود:

«نعم المال الصالح، للمرء الصالح‌

؛ مال خوب براى انسان صالح خوب است». [٢]

اميرمؤمنان على عليه السلام در وصف متقيان آنجا كه از بهره‌مندى آنها از دنيا سخن مى‌گويد، مى‌فرمايد: آنها هم از دنيا و امكانات مادى بهره گرفتند و هم از آخرت و نعمت‌هاى آن برخوردار شدند:

«إنّ المتّقين ذهبوا بعاجل الدّنيا وآجل الآخرة»

. [٣] در اين ارتباط در گفتار دوم بيشتر سخن خواهيم گفت.

گفتار دوم: شاخص‌هاى توسعه‌

شاخص‌هايى كه اقتصاددانان براى توسعه بيان كرده‌اند، عبارتند از: رشد درآمد سرانه، درآمد ملّى بالا، توزيع نسبتاً عادلانه ثروت، بخش مهم و فعّال صنعتى، رفاه اجتماعى و ارائه خدمات، آموزش مناسب و پيشرفته، اشتغال، حمل و نقل مناسب، امنيت فردى و اجتماعى، بهداشت، تغذيه كافى، برنامه‌هاى حمايتى، توليد انبوه، صادرات متنوع و فراوان، اميد به زندگى در سطح بالا، بازار فعّال، فرهنگ اقتصادى و كار، و روحيه مشاركت در مردم. [٤] و برخى ديگر از امور.

افزون بر آن، به اعتقاد ما توجه به معنويت و اخلاق جامعه و ملاحظه پارامترهاى آن، از شاخص‌هاى مهم توسعه است كه بدون آن، ابعاد ديگر توسعه ناقص و ابتر است.

در اين نوشتار شاخص‌هاى عمده توسعه را كه اسلام به آنها نظر دارد تحت عناوين ذيل بحث مى‌شود:

١. سطح زندگى‌

از شاخص‌هاى رشد و توسعه در دنياى امروز، سطح زندگى مردم در تغذيه، لباس، وسائل رفاهى، مسكن و مانند آن است.

در جامعه توسعه يافته، مردم آن از تغذيه مناسب برخوردارند و كمبودها و نارسايى غذايى در آن نيست. همچنين از نظر مسكن، پوشاك و وسائل رفاهى نيز در حدّ مطلوبى به سر مى‌برند.

اسلام نيز به اين موارد توجه كرده است:

الف. تغذيه مناسب‌

خداوند براى مردم روزى‌هاى حلال و پاكيزه‌

[١]. علق، آيه ٦.

[٢]. مسند احمد، ج ٤، ص ١٩٧.

[٣]. نهج‌البلاغه، نامه ٢٧.

[٤]. ر. ك: پديده‌شناسى فقر و توسعه، ج ١، ص ٥١-/ ٥٢؛ ارزش‌ها وتوسعه، ص ٣٤؛ توسعه اقتصادى، گذشته و حال، نوشته ريچارد تى. گيل، ترجمه محمود نبى‌زاده؛ كاربرد شاخص‌هاى اجتماعى- اقتصادى، جمعى از نويسندگان، ترجمه دكتر هرمز شهدادى.