دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٨ - ٥ تحكيم ارزشهاى معنوى و اخلاقى

و روح و با توجه به آنچه اسحاق بن عمّار ذيل آيه‌ «خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ» [١] و پس از اين سؤال كه مقصود در اين آيه، آيا «قوّة فى الابدان» است يا «قوّة فى القلوب؟» از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند كه فرمود:

«فيهما جميعاً»

يعنى خداى سبحان در اين آيه هم به تأمين نيازهاى جسمانى امر مى‌كند و هم به تأمين نيازهاى قلبى و روحى، با توجّه به همه اينها روشن مى‌شود كه بر جامعه اسلامى و حاكمان دينى است كه براى تحصيل روحى سالم و تحكيم ارزش‌هاى اخلاقى و روحانى، در تحقّق اقتصادى سالم و شكوفا بكوشند والتفات داشته باشند كه تكيه بر روى موادّ غذايى خاص در روايات مزبور در حقيقت، اشاره به مجموعه امورى است كه زندگى مادى انسان وابسته به آن است و لازم است از طريق ايجاد اقتصادى سالم به آن نايل آمد.

از نكته تأثير متقابل جسم و روح كه بگذريم نكته قابل توجه ديگر اين است رسيدن به ارزش‌هاى معنوى روحى آرام و فراغت بال را طلب مى‌كند و روشن است كه رسيدن فرد و جامعه به حدّ كفاف و لااقل به حدّ اقل لازم براى زندگى، تأثير بسزايى در تحقق اين آرامش دارد در روايتى از امام رضا عليه السلام مى‌خوانيم:

«ان الانسان اذا ادّخر طعام سنة خفّ ظهره واستراح وكان ابوجعفر عليه السلام وابوعبداللَّه عليه السلام لايشتريان عُقدة حتى يُحْرزاطعام سنتهما

؛ انسان وقتى قوت سالانه‌اش را ذخيره مى‌كند سبكبار مى‌شود و آرامش مى‌يابد و امام باقر و امام صادق عليهما السلام زمينى را براى زراعت نمى‌خريدند (و درهم و دينارشان را در اين راه هزينه نمى‌فرمودند) مگر پس از آنكه قوت سالانه خويش را تحصيل مى‌كردند (البته اين مربوط به زمان‌هايى بود كه مقيّد بودند به دلايل خاص اجتماعى آذوقه سالانه خود را ذخيره كنند)». [٢]

علاوه بر دو نكته فوق، ضرورت حفظ شؤون فرد فرد جامعه و نقش مؤثر آن در تحصيل عزّت و كرامت نفسانى و انسانى نيز بر كسى پوشيده نيست.

در روايتى از رسول گرامى مى‌خوانيم كه تمام آنچه را انسان براى حفظ جان خودش و خانواده‌اش و حفاظت از آبرويش هزينه مى‌كند يك ارزش دينى است و صدقه محسوب مى‌شود

(كلّ معروف صدقة وكلّ ما انفق المرء من نفقة على نفسه وعياله واهله كتب له بها صدقة وما وقى‌ به الرجل عرضه كتب له صدقة). [٣]

بلكه در روايت اميرمؤمنان بهترين عمل، نگهدارى عرض و آبرو به توسّط مال به حساب آمده

(افضل الفعال صيانة العرض بالمال) [٤]

و در حديث على بن موسى الرضا عليه السلام بهترين مال آن است كه آبروى انسان با آن حفظ شود

(افضل المال ما وُقى به العرض‌). [٥]

بر همين اساس بر حكومت دينى است كه با

[١]. بقره، آيه ٦٣.

[٢]. وافى، ج ٣، ص ١٧.

[٣]. مستدرك الوسائل، ج ١٥، ص ٢٦٨.

[٤]. كافى، ج ٤، ص ٤٩، ح ١٤.

[٥]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٧.