دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٨ - يك نفى ربا

بديهى است هر دو طرف اين اتفاق، براى جامعه و فرد زيانبار است. اين همان فساد مالى و اقتصادى است كه اسلام به شدت از آن نهى كرده است.

كوتاه سخن اينكه مطالعه متون فقه اسلامى و مبانى آن در كتاب و سنّت، به خوبى نشانگر آن است كه اسلام به شدّت با مال‌اندوزى‌هاى لجام گسيخته مخالف است و در عين اينكه به مالكيّت خصوصى احترام مى‌گذارد با تشريع محرمات و واجبات و وضع شرايط ويژه براى توليد و مصرف، عملًا از تمركز ثروت و تكاثر اموال جلوگيرى كرده و در واقع با ايجاد شبكه كنترل خود به خود، مالكيّت خصوصى افراد را از هر سو مهار كرده، صاحبان ثروت و دارائى را به سوى كار توليدى و توسعه اقتصادى سوق داده است، چيزى كه زحمت و مديريتش بر دوش آنها؛ ولى فايده و قسمت مهم منافعش براى مردم و جامعه باشد.

با در نظر گرفتن اين مقدمه به سراغ اصول و مقرراتى مى‌رويم كه مديريت مبارزه اسلام با ثروت‌اندوزى را بر عهده دارد.

الف. وضع قوانين بازدارنده‌

از مهم‌ترين و مؤثرترين ابزارى كه در نظام اقتصادى اسلام جهت جلوگيرى از تمركز ثروت‌ها منظور شده، محدوديت‌هاى فراوانى است كه اسلام در اين زمينه قائل شده است كه هر يك اثر مستقيمى در جلوگيرى از تراكم ثروت دارد. در ذيل به مواردى از آنها اشاره مى‌شود:

يك. نفى ربا

از بدترين راه‌هايى كه مى‌تواند به مال اندوزى دامن بزند «رباخوارى» است. در اسلام كسب ربوى، بدترين نوع كسب‌ها شمرده شده است. از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است:

«شرّ المكاسب كسب الربا». [١]

امام رضا عليه السلام مى‌فرمايد:

«إنّ الربا حرامٌ سحت من الكبائر وممّا قد وعد اللَّه عليه النار فنعوذ منها وهو محرم على لسان كلّ نبى وفى كل كتاب‌

؛ ربا حرام و پليد است و از گناهان كبيره شمرده مى‌شود كه خداوند براى آن وعده عذاب داده است و اين عمل در لسان تمام انبياء و در تمام كتاب‌هاى آسمانى حرام شمرده شده است». [٢]

اين عمل به حدّى نكوهيده است كه خداوند و پيامبرش به رباخواران اعلان جنگ مى‌كند: «فَإِنْ لَّمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ». [٣]

حرمت معاملات ربوى در نگاه دين به قدرى مهم شمرده شده كه تمام گردانندگان سيستم اقتصادى ربوى مورد لعنت پيامبر خدا قرار گرفته‌اند؛ در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«لعن اللَّه آكل الربا وموكله وشاهده وكاتبه‌

؛ خداوند رباخوار و كسى كه مال ربا را به خورد ديگران مى‌دهد و شاهدى كه ناظرش باشد و تنظيم كننده سندش را لعنت كرده است». [٤]

[١]. وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٤٢٣.

[٢]. فقه الرضا، ص ٢٥٦، ح ٣٨؛ بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ١٢١.

[٣]. بقره، آيه ٢٧٩.

[٤]. مسند احمد، ج ١، ص ٣٩٣. شبيه اين روايت از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در منابع شيعه نيز آمده است. ر. ك: وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٤٣٠.