ويژگى ذكر شده است؛ نخستين آنها امنيت، پس از آن اطمينان به ادامه زندگى در آن، و بعد از آن مسأله جلب روزى و مواد غذايى فراوان است، كه از نظر ترتيب طبيعى، به همان شكل كه در آيه آمده، صورت حلقه‌هاى زنجيرى علّت و معلول دارد، چراكه تا امنيّت نباشد، كسى اطمينان به ادامه زندگى در محلّى پيدا نمى‌كند و تا اين دو نباشند، كسى علاقه‌مند به توليد و سروسامان دادن به وضع اقتصادى نمى‌شود». [١]

در يك بيان روشن، امام على عليه السلام مى‌فرمايد:

«شرّ البلاد، بلد لا أمن فيه ولا خِصْب‌

؛ بدترين شهرها، شهرى است كه نه امنيت دارد و نه فراوانى نعمت». [٢] به يقين بدون امنيّت نمى‌توان به فراوانى و توسعه انديشيد.

٣. بهداشت و نظافت‌

اسلام براى نظافت و بهداشت اهميّت فراوانى قائل شده است تا آنجا كه در حديث مشهور پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«إنّ اللَّه بنى الإسلام على النِّظافة

؛ خداوند (پايه‌هاى) اسلام را بر نظافت بنا نهاده است» [٣] و تا آنجا اهميت دارد كه از پيامبر اسلام نقل شده است كه فرمود: جز افراد با نظافت و تميز وارد بهشت نمى‌شوند:

«الاسلام نظيف فتنظّفوا، فانّه لايدخل الجنّة إلّانظيف‌». [٤]

جامعه‌اى مورد ستايش اسلام است كه از سطح مطلوب نظافت و بهداشت برخوردار باشد؛ خوراك و آب آشاميدنى سالم و وسايل شستشو و حمام در آن در حدّ استاندارد وجود داشته، از پلشتى‌ها دور باشد و مردم آن قذر و آلوده نباشند.

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

«بئس العبد القاذورة

؛ آدم كثيف و ژوليده بد آدمى است». [٥]

گاه پيامبر صلى الله عليه و آله افرادى را مى‌ديد كه رعايت نظافت نمى‌كنند، آنها را نكوهش مى‌كرد:

«إنّ النّبىّ صلى الله عليه و آله رأى رجلا وسخة ثيابه، فقال صلى الله عليه و آله أما وجد هذا ما ينقى ثيابه؟». [٦]

قرآن كريم از نعمت‌هاى خداوند را فروفرستادن آب تميز و پاك كننده مى‌داند: «وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُوراً». [٧]

در دستورات دين، از آلوده كردن آب پرهيز داده شده و پيامبر صلى الله عليه و آله حتى بول كردن در كنار رودخانه را ناپسند شمرده است. [٨]

هواى سالم و ناآلوده از امورى است كه در بهداشت محيط و سكونت مطلوب مؤثر است.

در رهنمودهاى بزرگان دين داشتن هواى پاك و سالم از شرايط محل سكونت دلپذير شمرده شده است:

«لاتطيب السّكنى‌ إلّابثلاث: الهواء الطيّب ...». [٩]

[١]. تفسير نمونه، ج ١١، ص ٣٣.

[٢]. غررالحكم، ح ١٠٢٥٥.

[٣]. كنز العمال، ج ٩، ص ٢٧٧، ح ٢٦٠٠٢.

[٤]. مجمع الزوائد، ج ٥، ص ١٣٢.

[٥]. كافى، ج ٦، ص ٤٣٩، ح ٦.

[٦]. مسند ابى يعلى، ج ٤، ص ٢٣.

[٧]. فرقان، آيه ٤٨.

[٨]. كره البول على شطّ نهر جار (وسائل الشيعه، ج ١، ص ٢٣٠، ح ٩).

[٩]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٣٤، ح ٤٦، از امام صادق عليه السلام.