دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٧ - ١ مبناى خدامالكى

مبانى اقتصاد اسلامى‌

در اين فصل مبانى دوازده‌گانه ذيل را بحث و بررسى مى‌كنيم:

١. مبناى خدامالكى‌

٢. مبناى تسخير

٣. حفظ كرامت انسانى و عزّت نفسانى‌

٤. ترجيح مصالح جامعه بر مصالح شخصى‌

٥. مبناى خردورزى و تدبير

٦. آرامش روح در كنار بهره‌مندى جسم‌

٧. مقدميّت تنعّمات مادّى‌

٨. گستردگى منابع اقتصادى‌

٩. قداست مال‌

١٠. پذيرش تفاوت‌ها و نفى اختلافات ظالمانه‌

١١. نفى جبر و تفويض‌

١٢. انفاق و توسعه اقتصادى.

١. مبناى خدامالكى‌

از جمله امورى كه بايد يكى از مبانى نظام اقتصادى اسلام شمرد مبناى «خدا مالكى» است.

بدين معنا كه اسلام، مالكيّت حقيقى همه اشيا اعم از نفوس و اموال را به‌گونه حقيقى از آنِ خدا مى‌داند و مالكيّت انسان‌ها را به يك معنا عاريتى و مجازى و غير حقيقى مى‌شمرد.

اين حقيقتى است كه قرآن آن را در بعضى از آياتش از طريق «لام» ملكيّت و اختصاص، منعكس كرده، مى‌فرمايد: «للَّهِ مَا فِى السَّماوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ» [١].

همين مضمون در آيات متعدد ديگرى از قرآن مجيد در سوره‌هاى «آل عمران»، «نساء» و ديگر سوره‌ها به صورت گسترده آمده است و در گروه ديگرى از آيات از طريق اوصافى چون «خالق»، «صانع»، «قيّوم» و «ربّ العالمين» قابل اثبات است. دلالت خالقيّت و صانعيّت بر مالكيّت و اينكه كسى كه مخترع و خالق و صانع شيئى است مالك آن نيز هست، امرى روشن است، گرچه در حدّ مالكيّت اعتبارى و عقلايى باشد، چنان‌كه ترديدى نيست كه لازمه «قيوميّت»- همانند قيوميّت نفس انسان بر قوا

[١]. بقره، آيه ٢٨٤.