اميرمؤمنان على عليه السلام در بيانى مى‌فرمايد: من بيت‌المال را همانند پيامبر صلى الله عليه و آله به‌طور برابر تقسيم مى‌كنم و آن را ويژه ثروتمندان نمى‌سازم:

«أعطيت كما كان رسول اللَّه يعطي بالسويّة ولم أجعلها دولةً بين الأغنياء». [١]

اين است كه در زمان حكومت كوتاه آن حضرت بر كوفه، با وجود جنگ‌ها و درگيرى‌هاى پياپى، همه طبقات مردم از زندگى آبرومندانه برخوردار شدند.

حضرت در اين زمينه مى‌فرمايد:

«ما أصبح بالكوفة أحدٌ إلّاناعماً، إنّ أدناهم منزلةً ليأكل البرّ ويجلس في الظلّ ويشرب من ماء الفرات‌

؛ هيچ فردى در كوفه زندگى نمى‌كند مگر اينكه از نعمت و رفاه نسبى برخوردار است؛ پايين‌ترين طبقه مردم آن، از نان گندم مى‌خورند و داراى سرپناه هستند و از آب گوارا (فرات) مى‌نوشند». [٢]

از سخنان ديگر امام عليه السلام استفاده مى‌شود كه اين مسئله اختصاص به كوفه نداشته، بلكه اين دستور، افرادى را كه در مناطق ديگر زندگى مى‌كردند نيز فرا گرفته است، چنان‌كه آن حضرت در عهدنامه مالك اشتر به مالك مى‌گويد:

«ثمّ اللَّه اللَّه في الطبقة السفلى من الذين لا حيلة لهم من المساكين والمحتاجين وأهل البؤسى والزمنى ...

واجعل لهم قسماً من بيت مالك وقسماً من غلّات صوافي الإسلام في كلّ بلد

؛ خدا را خدا را (در نظر داشته باشيد)، در مورد طبقه ضعيف، آنها كه راه چاره‌اى ندارند؛ يعنى مستمندان و نيازمندان و تهيدستان و از كار افتادگان ... و قسمتى از بيت‌المال و قسمتى از غلّات خالصه اسلامى را در هر محل به آنها اختصاص ده». [٣]

از اين مهم‌تر اينكه تأمين نيازهاى حياتى افراد جامعه توسط دولت اسلامى، تنها به افراد مسلمان اختصاص ندارد، بلكه اهل ذمه و هر كس را كه در پناه دولت اسلامى زندگى مى‌كند نيز شامل مى‌شود.

در روايتى مى‌خوانيم: پيرمرد نابينايى كه از مردم كمك مى‌خواست از كنار اميرمؤمنان عبور كرد، امام عليه السلام فرمود: اين چه وضعى است؟ پاسخ دادند: او مسيحى است. امام عليه السلام فرمود: تا سن پيرى و كهنسالى از او كار كشيده‌ايد و حال كه از كار افتاده است، محرومش كرده‌ايد؟! زندگى او را از بيت‌المال تأمين كنيد». [٤]

ب. دستيابى به امنيت سياسى- اقتصادى‌

بى‌شك ايجاد توازن اجتماعى ميان افراد جامعه و تقارن نسبى سطح زندگى انسان‌ها، از اهداف اقتصاد اسلامى است. در بينش دينى، نابرابرى‌هاىِ ناشى از ميزان استعداد، مهارت، ابتكار، تلاش و قابليت‌هاى ديگر شخصى، پذيرفتنى است، بلكه‌

[١]. كافى، ج ٨، ص ٦١.

[٢]. مناقب ابن شهر آشوب، ج ١، ص ٣٦٨؛ بحارالانوار، ج ٤٠، ص ٣٢٧.

[٣]. نهج‌البلاغه، عهدنامه مالك اشتر، نامه ٥٣.

[٤]. «مرّ شيخ مكفوف كبير يسأل، فقال اميرالمؤمنين عليه السلام ما هذا؟ فقالوا: يا أميرالمؤمنين ... نصرانيٌ! فقال أميرالمؤمنين عليه السلام: استعملتموه حتّى إذا كبُر وعَجَز منعتموه؟ أنفقوا عليه من بيت‌المال!» (تهذيب الاحكام، ج ٦، ص ٢٩٢، ح ٨١١).