دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٧ - و نكوهش شديد رهبانيّت

كار و تلاش روى مى‌آورد و از تن‌آسايى و تن پرورى دورى مى‌كند.

ه. گناه بزرگ تكدّى‌

در فرهنگ اسلامى تكدّى و دست درازكردن نزد ديگران- جز در موارد بسيار ضرورى- مورد مذمّت قرار گرفته است و از مؤمنانى كه با نياز شديد از روى عفاف، از آبروى خود محافظت كرده، و فقر خود را آشكار نمى‌سازند، تجليل شده است:

«يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ». [١]

على عليه السلام در مذمّت تقاضاى مادّى از ديگران فرمود:

«اتَّبِعوا قَول رسول اللَّه، فانَّه قال: مَن فتح عَلى نَفْسه بابَ مسْألةٍ فتح اللّهُ عليه بابَ فقرٍ

؛ پيرو گفته رسول خدا باشيد كه فرمود: هر كس درى از تقاضاى مادّى را به روى خود باز كند، خداوند درى از فقر و تنگدستى را به روى او مى‌گشايد» [٢] حتّى در حديث ديگرى آمده است كه هفتاد در از فقر به روى او گشوده مى‌شود:

«فتح اللَّه عليه سبعين باباً من الفقر لا يَسُدُّ أدناها شيئ‌». [٣]

در روايت ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است كه تقاضا از ديگران، روزى انسان را بر باد مى‌دهد:

«ألسّؤال ... يمحق الرّزق‌». [٤]

احاديث در اين زمينه بسيار است كه با دو حديث ديگر اين بحث را پايان مى‌دهيم:

نخست اينكه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

«إنّ اللَّه يحبّ الحيىّ المتعفّف و يبغض البذىّ السائل الْملحِف‌

؛ خداوند انسان با حيا و عفيف را دوست مى‌دارد و انسان بى‌حيا و سائل سمج را دشمن». [٥]

حديث ديگر از امام صادق عليه السلام است كه فرمود:

«رحم اللَّه عبداً عفّ وتعفّف وكفّ عن المسألة، فانّه يعجّل الذلّ فى الدّنيا و الآخرة

؛ خدا رحمت كند بنده‌اى را كه عفيف و خويشتن‌دار باشد و از نيازگويى به ديگران بپرهيزد، زيرا اين كار به خوارى وى در دنيا و آخرت شتاب بيشترى مى‌دهد». [٦]

لازم به يادآورى است كه هر چند فقرا و نيازمندان تا آنجا كه ممكن است بايد از واگويى نيازهاى خود به ثروتمندان بپرهيزند؛ ولى اين مسئله با تلاش ثروتمندان براى شناسايى نيازمندان واقعى جامعه و رفع نياز آنان منافات ندارد. مؤمنان ثروتمند بايد نيازمندان جامعه را شناسايى كنند و محترمانه نيازهاى آنها را مرتفع سازند.

و. نكوهش شديد رهبانيّت‌

رهبانيت از ريشه «رَهْبه» در اصل به معناى ترسى است كه توأم با اضطراب و پرهيز باشد.

و «ترهّب» يعنى تعبّد و رهبانيّت به معناى شدّت تعبّد

[١]. بقره، آيه ٢٧٣.

[٢]. بحارالانوار، ج ٩٣، ص ١٥٢، ح ١٤. اين روايت از رسول‌خدا صلى الله عليه و آله به اين صورت نيز نقل شده است: «لايَفْتح الانسان على نفسه باب مسألة إلّافتح اللَّه عليه باب فقر» (مسنداحمد، ج ٢، ص ٤١٨).

[٣]. وسائل‌الشيعه، ج ٦، ص ٣٠٦، ح ٨.

[٤]. غررالحكم، ج ١، ص ٣٦١، ح ٨١٨٣.

[٥]. بحارالانوار، ج ٩٣، ص ١٤٩، ح ١؛ شبيه آن: مجمع الزوائد، ج ٨، ص ١٦٩.

[٦]. همان، ص ١٥٤، ح ١٩.