دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧ - ٢ تعريف علم اقتصاد

تعاريف‌

١. تعريف اقتصاد

واژه «اقتصاد» در لغت عرب به معناى ميانه‌روى، صرفه‌جويى و پس‌انداز است‌ [١] و «مقتصد» كه در آياتى نظير «فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُّقْتَصِدٌ» [٢] و «فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقُ‌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ» [٣] به‌كار رفته به معناى «مستقيم» است كه لازمه ميانه‌روى و اعتدال است.

٢. تعريف علم اقتصاد

در تعريف «علم اقتصاد» كه از آن به «اقتصاد تحليلى» نيز ياد مى‌شود، گفته شده است:

الف. «علم اقتصاد عبارت از بررسى روش‌هايى است كه بشر با وسيله يا بدون وسيله پول براى به‌كار بردن منابع كمياب توليد به منظور توليد و يا توزيع كالا و خدمات، به‌كار مى‌گيرد». [٤]

ب. «علم اقتصاد دانشى است كه حيات اقتصادى جامعه را تفسير و پديده‌ها و جلوه‌هاى آن را و نيز ارتباط آن پديده‌ها و جلوه‌ها را با اسباب و عوامل كلى‌اى كه بر آن حاكم است تبيين مى‌كند». [٥]

ج. «علم اقتصاد يا اقتصاد تحليلى، دانشى است كه رفتارهاى بشرى را در زمينه توليد، توزيع و مصرف، تجزيه و تحليل مى‌كند تا قدرت پيش‌بينى پديده‌هاى اقتصادى را به‌دست آورد». [٦]

از مجموع اين تعاريف به‌دست مى‌آيد كه علم اقتصاد يكى از علوم اجتماعى است كه به بررسى و تحليل فعاليت‌هاى فردى و جمعى مربوط به توليد، مبادله و مصرف كالاها و خدمات مى‌پردازد؛ يعنى كارش تبيين جلوه‌ها و رفتارهاى اقتصادى و تفسير

[١]. ر. ك: المعجم الوسيط، مفردات «قصد».

[٢]. لقمان، آيه ٣٢.

[٣]. فاطر، آيه ٣٢.

[٤]. اقتصاد، پل ساموئلسن، ج ١، ص ٦، با ترجمه دكتر حسين پيرنيا، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران، ١٣٥٢.

[٥]. اقتصادنا، شهيد صدر، چاپ مكتب الاعلام الاسلامى، ١٣٧٥ شمسى، ص ٤٤.

[٦]. درآمدى بر اقتصاد اسلامى، دفتر همكارى حوزه و دانشگاه، چاپ سلمان فارسى، ١٣٦٣، ص ١١.