؛ به بهترين صورتى كه تصور شود». فرمود: آيا چنين پيش آمده كه اگر يكى از شما در فشار اقتصادى باشد و دسترسى به برادر مسلمانش نداشته باشد مجاز باشد از اموال برادر مسلمانش به اندازه نيازش بردارد و صاحب مال از اين كار ناراحت نشود؟ عاصم گفت: نه. فرمود:

«فلستم على ما احبّ فى التّواصل‌

؛ پس شما آن‌گونه كه من دوست دارم با يكديگر پيوند و صميميت نداريد». [٢]

٤. مصارف ممنوع‌

در دنياى امروز قوانينى- هر چند تا حدودى اخلاقى- بر توليد حاكم است؛ يعنى توليدكنندگان، محدوديت‌هايى از نظر فرآورده‌ها و كميّت و كيفيّت آنها دارند؛ ولى در مصارف اموال شخصى خود كاملًا آزادند تا آنجا كه گاه اموالشان را در مصارفى كه با هيچ منطقى سازگار نيست مصرف مى‌كنند و كسى ممانعتى نمى‌كند؛ مثلًا بخش مهمى از ثروت‌هاى خويش را براى حيوانات خود وصيّت مى‌كنند و بعد از مرگ آنها حيواناتشان صاحب ثروت هنگفتى مى‌شوند و كارهاى ديگرى از اين دست. در حالى كه اسلام همان‌گونه كه بر توليد نظارت دقيق دارد، بر مصرف نيز نظارت مى‌كند و حاكميت اخلاق را در هر دو بخش يكسان ملاحظه مى‌نمايد. اسلام از جمله به امور زير توصيه اكيد كرده است:

الف. اجتناب از مصارف زيان‌آور

از نظر اسلام مصرف كننده هر چند كه اموالش را از طريق مشروع و قانونى به دست آورده باشد، نمى‌تواند از آنها براى مصارف زيان‌آور بهره بگيرد.

برخى از روايات تصريح شده است كه مصرف امور زيان‌آور از مصاديق اسراف و غيرمجاز است.

امام على بن موسى الرضا عليه السلام مى‌فرمايد:

«... إنّما الإسراف فيما أتلف المال وأضرّ بالبدن‌

؛ اسراف آن است كه مالى مصرف شود و مضرّ به بدن باشد». [٣]

همان‌گونه كه در روايت معروف تحف‌العقول از امام صادق عليه السلام مصرف هر چيزى كه براى بدن زيان‌آور باشد، حرام شمرده شده است:

«وكلّ شى‌ء تكون فيه المضرّة على الإنسان فى بدنه فحرام أكله‌». [٤]

ب. مصارفى كه سبب تقويت دشمن مى‌شود

طبق آموزه‌هاى دينى، مصرف اموال اگر به تقويت دشمنان اسلام بينجامد، مجاز نيست، بنابراين بايد از استفاده از فرآورده‌ها و توليداتى كه سبب‌

[١]. غررالحكم، ح ٩٥٢٦.

[٢]. بحارالانوار، ج ٧١، ص ٢٣١ و ٢٣٢.

[٣]. مكارم الاخلاق، ص ٥٧.

[٤]. تحف العقول، ص ٣٣٧.