دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣ - ٣ توصيه به تحصيل مال حتى در شرايط بحرانى

اقتصادى و ... كه همه به نوعى حكايت از اهميت فعاليت‌هاى اقتصادى و جايگاه بلند آن مى‌كند، بسيار گسترده و متنوع است. بخش‌هايى از آن در مباحث ديگر اين كتاب آمده و در اينجا به بيان چند نكته اساسى در اين باره، بسنده مى‌شود:

١. حفظ دين و تقوا با تمكّن مالى‌

مى‌دانيم در جهان بينى اسلامى، بزرگترين ارزش، تقوا و پرهيز از گناه است و هر چه برخلاف آن باشد، ضد ارزش تلقى مى‌شود. از بعضى روايات استفاده مى‌شود كه فقر اقتصادى، عامل بروز ناهنجارى‌ها و آلودگى‌هاى فردى و اجتماعى است و سرمايه و دارايى، كمك به تقوا و پرهيزكارى است.

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

«نِعْم العون على تقوى اللَّه الغِنى‌»

. [١] امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«لاتدع طلب‌

الرزق مِن حلّه فإنّه عون لك على دينك‌

؛ كسب روزى حلال را (هرگز) ترك مكن، زيرا كه آن بهترين ياور دين تو است». [٢]

در روايتى مى‌خوانيم:

«كان رسول اللَّه صلى الله عليه و آله إذا نظر إلى الرجل فأعجبه قال له: هل له حِرفة؟ فإن قالوا: لا، قال: سقط من عيني، قيل: وكيف ذاك يا رسول اللَّه صلى الله عليه و آله؟

قال: لأنّ المؤمن إذا لم يكن له حِرفة يعيش بدينه‌

؛ رسول خدا هر وقت به مردى نگاه مى‌كرد و نظرش را جلب مى‌نمود، مى‌پرسيد: آيا كسب و كار (ممرّ درآمدى) دارد؟ اگر پاسخ منفى بود، مى‌فرمود: از چشمم افتاد. به آن حضرت گفته شد: چرا؟

مى‌فرمود: وقتى مؤمن منبع درآمدى نداشته باشد با دين فروشى ارتزاق مى‌كند». [٣]

٢. پايه‌هاى اصلى دين و دنيا

اميرمؤمنان على عليه السلام وجود سرمايه‌دار مولّد را در جامعه اسلامى، يكى از اركان اصلى زندگى مادى و معنوى مردم بر مى‌شمرد و مى‌فرمايد:

«قوامُ الدين والدنيا بأربعة، عالمٍ مُستَعْمِل علمَه ... وجوادٍ لايَبْخَلُ بمعروفِهِ‌

؛ پايه دين و دنياى (مردم) بر چهار چيز استوار است، عالمى كه به علم خود عمل كند ...

سخاوتمندى كه از احسان و نيكى بخل نورزد». [٤]

در روايتى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«احتفظ بمالك، فإنّه قوام دينك‌

؛ در حفظ مالت بكوش، زيرا آن قوام بخش دين تو است». [٥]

٣. توصيه به تحصيل مال حتى در شرايط بحرانى‌

اسلام، براى كار و تلاش در راستاى سازندگى و درآمدزايى، محدوديتى از حيث زمان، مكان و اشخاص قائل نشده است، و همان‌گونه كه گذشت حتى در سفر معنوى حج، تلاش جهت كسب منافع مادى و اقتصادى را بى مانع شمرده است، و روزهاى بحرانى جنگ را نيز مجوزى براى ترك تلاش‌

[١]. كافى، ج ٥، ص ٧١.

[٢]. امالى طوسى، ص ١٩٣، ح ٣٢٦.

[٣]. بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ٩، ح ٣٨، و ر. ك: كنزالعمال، ج ٤، ص ١٢٣، ح ٩٨٥٩، از عمر.

[٤]. نهج‌البلاغه، كلمات قصار، ش ٣٧٢.

[٥]. وسائل‌الشيعة، ج ٤، ص ١١٦٠، ح ٨٩١٥.