دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٣ - ٣ حفظ كرامت انسانى و عزت نفسانى

سپس به او سخنى فرمود كه نتيجه‌اش اين بود: «مدح و ستايش بلند در جاى خود مبالغه نيست». [١]

مؤمن اقتصادى كرامت و عزت نفسانى‌اش او را از ذُلّ سؤال باز مى‌دارد، چون پيرو آن مكتبى است كه تقاضاى كمك از افراد نااهل را منفور مى‌شمرد:

امام على بن موسى الرضا عليه السلام به يكى از يارانش (بزنطى) هنگامى كه تقاضا كرد امام با نوشتن نامه‌اى براى يكى از حاكمان وقت از وى بخواهد نياز اقتصاديش را برطرف سازد، مى‌فرمايد: من دريغ دارم كه از مثل چنين كسى تقاضا كنى، اگر نياز دارى بر مال من تكيه كن و هر چه مى‌خواهى بردار:

«أنا أضنّ بك ان تطلب مثل هذا وشبهه ولكن عوّل على مالى‌». [٢]

در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام آمده است:

كسى كه براى حفظ آبرو و بى‌نياز شدن از مردم و توسعه زندگى خانواده و محبت به همسايگان به دنبال كار و روزى برود، روز قيامت در حالى با خداى عزوجل ملاقات مى‌كند كه چهره‌اش چون ماه شب بدر مى‌درخشد:

«من طلب الرزق فى الدنيا استعفافاً عن الناس وتوسيعاً على أهله وتعطّفاً على جاره لقى اللَّه عزوجل يوم القيامة ووجهه مثل القمر ليلة البدر». [٣]

در منابع اهل سنت نيز از رسول گرامى صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود:

«لايفتح عبد باب مسألة الّا فتح اللَّه عليه باب فقر

؛ كسى باب سؤال و درخواست از ديگران را نمى‌گشايد مگر اينكه خداوند باب فقرى را به رويش باز مى‌كند» [٤] نيز در ذيل روايتى به همين مضمون آمده است:

«لأنّ العفّة خير

؛ زيرا عفيف بودن بهتر است» [٥] و در ذيل روايت سومى با همين محتوا مى‌خوانيم:

«لأن يأخذ أحدكم أحبله فيأتى الجبل فيحتطب على ظهره فيبيعه فيأكله خير له من ان يسأل الناس معطًى او ممنوعاً

؛ تحقيقاً اگر كسى از شما ريسمان‌هايش را بردارد و به كوه برود و هيزم جمع‌آورى كند و آن را بفروشد بهتر از آن است كه از مردم درخواست كند خواه جواب مثبت به او داده شود يا جواب ردّ بشنود». [٦]

ج. در جامعه‌اى كه اقتصاد بر اساس ايمان و كرامت انسانى است افراد آن در مصرف و انفاق نيز كريمانه عمل مى‌كنند، به گونه‌اى كه اقشار كم‌درآمد احساس ذلت و خوارى نمى‌نمايند، [٧] از اين‌رو در سلوك عملى پيشوايان اسلام مى‌خوانيم كه حتى در اطعام به مستمندان كارى نمى‌كردند كه آنان احساس حقارت كنند؛ مثلًا از اضافه غذا به آنان نمى‌دادند، بلكه از همان ابتدا از بهترين‌هاى سفره طعام بر مى‌داشتند و آن را داخل ظرف بزرگى مى‌گذاشتند و براى آنها مى‌فرستادند:

«كان الامام على بن موسى الرضا عليه السلام اذا أكل أتى بصحفة فتوضع بقرب مائدته‌

[١]. وسائل‌الشيعه، ج ١٧، ص ٧٣.

[٢]. كافى، ج ٢، ص ١٤٩، ح ٥.

[٣]. همان، ج ٥، ص ٧٩، ح ٥.

[٤]. كنزالعمال، ج ٦، ص ٥٠٦، ح ١٦٧٤٦ به همين مضمون است‌حديث شماره ١٦٧٤٤.

[٥]. همان، ح ١٦٧٤٤.

[٦]. همان، ح ١٦٧٤٧.

[٧]. تحف العقول، ص ٣٣٠؛ مسند الإمام الرضا، ج ٢، ص ٣١٥.