چون موجب به هدر رفتن آب‌ها مى‌شود. نيز گاهى اتقان و استحكام در كارهايى چون ساختمان سازى، هر چند به حسب ظاهر ممكن است مخارج بيشترى را در بدو امر تحميل كند؛ ولى در درازمدت خود نوعى پرهيز از اسراف محسوب مى‌شود، چه اينكه اگر زيربار هزينه اوليه نرود، به ناچار مجبور مى‌شود چند برابر آن را براى ترميم و ساخت و سازهاى مجدد وغيره بپردازد.

در واقع اين همان تدبير در معيشت است كه در روايات از آن ياد شده است.

شخصى به نام ايوب بن حرّ نقل مى‌كند كه گفته است:

«سمعت رجلًا يقول لأبي عبداللَّه عليه السلام: بلغني أنّ الاقتصاد و التدبير في المعيشة نصف الكسب، فقال أبوعبداللَّه عليه السلام لا، بل هو الكسب كلّه و من الدين التّدبير في المعيشة

؛ شنيدم شخصى به امام صادق عليه السلام عرض كرد: به ما گفته‌اند اقتصاد و مديريت صحيح در زندگانى، نيمى از كسب است. حضرت فرمود: خير، بلكه همه كسب است و تدبير در معيشت بخشى از دين است». [١]

اميرمؤمنان در حديث ديگرى مى‌فرمايد:

«حُسنُ التدبير و تجنّب التبذير من حسن السياسة

؛ از جمله سياستگذارى صحيح آن است كه كارها با تدبير اداره شود و از اسراف و تبذير پرهيز گردد». [٢]

ترديدى نيست كه آموزش‌هاى لازم عمومى و خصوصى، باعث پيشگيرى از وقوع اسرافكارى‌هاست.

توجه دادن به امور ذيل مى‌تواند جامعه را از رويكرد به اسراف بيمه كند:

الف. زيانها و پيامدهاى اسراف.

ب. آثار مثبت و فوايد ميانه‌روى.

ج. آيات، روايات و سنت و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و پيشوايان معصوم در باب نكوهش و تحريم از اسراف.

گفتار هفتم: اشكال جديد اسراف در جوامع امروزى‌

چنان‌كه در فصل مصاديق اسراف گذشت اسراف، در شكل‌هاى مختلف، مى‌تواند خودنمايى كند كه به برخى از اشكال آن در عصر ما اشاره مى‌شود.

الف. در طبيعت‌

اسرافكارى‌ها در عرصه طبيعت و زندگى آدميان مسئله‌اى غير قابل انكار است و مى‌توان آن را به دو نوع فردى واجتماعى تقسيم كرد. در اين فصل به برخى از آنها اشاره مى‌شود كه اگر مسؤولان جوامع بشرى جهت رفع آنها قيام كنند به شكوفايى علم و زندگى بشر منجر مى‌گردد، از جمله:

١. امروز در بسيارى از مناطق دنيا تخريب جنگل‌ها به صورت يك فاجعه درآمده است. قطع‌

[١]. بحارالانوار، ج ٦٨، ص ٣٤٩، ح ٢٠.

[٢]. غررالحكم، ح ٧٦١٨.