دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٨ - ز تلاش براى رشد وتوسعه جامعه اسلامى

است. [١] در مسيحيت نوعى رهبانيت وجود داشت كه مربوط به تحريم ازدواج مردان و زنان تارك دنيا بود كه انزواى اجتماعى، ترك فعاليت‌هاى دنيوى و انتخاب صومعه‌ها و ديرهاى گاه دورافتاده براى عبادت و زندگى به دور از محيط اجتماعى را در پى داشت. [٢]

اسلام با اين شيوه از زندگى مخالف است. در شأن نزول آيات ٨٧ و ٨٨ سوره مائده نقل شده است كه روزى رسول خدا صلى الله عليه و آله در وصف قيامت و وحشت آن روز سخن گفتند و مردم گريستند، پس از آن جمعى از صحابه در منزل عثمان بن مظعون اجتماع كردند و عهد بستند كه روزها را روزه باشند و شب‌ها را بيدار و به عبادت بپردازند، از گوشت حيوانات استفاده نكنند، از عطر و زنان بهره نگيرند، لباس‌هاى خشن بپوشند، دنيا را رها كنند و مثل راهبان زندگى نمايند.

اين تصميم به گوش رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد، آن حضرت مردم را جمع كرد و خطبه‌اى خواند و آنها را براى اين كار سرزنش كرد. از جمله فرمود:

«أما إنّي لستُ آمركم أن تكونوا قِسّيسين ورُهبانا ... وإنّ سياحة امّتي الصوم ورَهبانيّتهم الجهاد

؛ من به شما فرمان ندادم كه مانند كشيش‌ها و راهبان باشيد؛ رياضت امت من روزه و رهبانيت آنها جهاد است (نه ترك دنيا و دست از كار كشيدن)». [٣]

همچنين نقل شده است كه فرزندى از عثمان بن مظعون از دنيا رفت؛ وى به سبب اندوه فراوان، از اجتماع كناره گرفت و در گوشه‌اى از خانه جايى را براى عبادت انتخاب كرد و مشغول عبادت شد. اين خبر به رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد؛ آن حضرت به وى فرمود:

«إنّ اللَّه تعالى‌ لم يكتُبْ علينا الرَّهبانيّة، إنّما رَهبانيَّةُ امَّتي الجهادُ في سبيل اللَّه‌

؛ خداوند متعال بر امّت من رهبانيت رامقرّر نداشته است. رهبانيت امّت من، جهاد در راه خداست». [٤]

به هر حال، نكوهش‌هاى فراوان از رهبانيت و گوشه‌نشينى و ترك معاش و تلاش، زاهد مسلمان را به معاشرت و كار و تلاش وا مى‌دارد.

ز. تلاش براى رشد وتوسعه جامعه اسلامى‌

شكّى نيست كه اسلام، دين «توسعه» است.

توسعه در همه ابعاد زندگى فردى و اجتماعى، مادّى و معنوى مورد نظر اسلام است. اگر در زندگى فردى و امور معنوى مربوط به يك فرد، امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«من استوى‌ يَوْماهُ فهو مغبونٌ‌

؛ كسى كه دو روزش يكسان باشد و رشد و پيشرفتى نداشته باشد، مغبون است». [٥] روشن است جامعه‌اى كه حالت ايستايى پيدا كند و امروزش از ديروز بهتر نباشد و به عزّت و سربلندى بيشتر و بهترى نرسد مغبون خواهد بود؛ سربلندى و عزّتى كه متوقف بر گسترش آبادانى و توسعه در علوم و فنون و فناورى‌هاى مختلف است‌

[١]. ر. ك: مفردات راغب، «رهب».

[٢]. ر. ك: شرح و تفسير لغات قرآن بر اساس تفسير نمونه، ج ٢، ص ٢١٤.

[٣]. ر. ك: تفسير مجمع البيان، ذيل آيات ٨٨-/ ٨٧ سوره مائده؛ مستدرك الوسائل، ج ١٦، ص ٥٥.

[٤]. بحارالانوار، ج ٧٩، ص ١١٤، ح ١.

[٥]. همان، ج ٦٨، ص ١٧٣، ح ٥.