وام‌گيرنده و ايجاد سدّ در برابر ايدئولوژى‌هاى مخالف و حفظ رژيم‌هاى طرفدار در بُعد سياسى و فراهم شدن زمينه فروش كالاهاى كشورهاى وام‌دهنده ودر نتيجه غارت هر چه بيشتر كشورهاى جهان سوم در بُعد اقتصادى است.

در ارتباط با اثر تخريبى اوّل سخن «پيرژاله» اقتصاددان معروف، قابل توجه است كه مى‌گويد:

«كمك به جهان سوم يك كمك رايگان نيست و كودكانه است كه ما منكر انگيزه سياسى يا تجارى چيزى باشيم كه گاه كمك و گاهى ديگر كمك فنّى و در جاى ديگر تعاون ناميده مى‌شود؛ اتفاق مى‌افتد كه اعطاكنندگان كمك، بين خود به جنگ‌هاى خدعه‌آميز بپردازند؛ بدين‌منظور كه هر كدام به نوبه خود، به كشورهاى عقب مانده نشان دهند كه از ديگران سخاوتمندتر هستند، نظر اجمالى به نقشه جغرافيا نشان مى‌دهد كه به كشورهايى كه از نظر استراتژى نظامى ارزش ندارند، كمتر از كشورهاى ديگر كمك شده است». [١]

و در ارتباط با اثر تخريبى دوم نوشته روزنامه المكافه چاپ مراكش در اكتبر ١٩٦٤ جلب توجه مى‌كند كه ضمن تحليل كمك فرانسه به مراكش، بخشى از كمك فوق را با عنوان «كمك الزامى» ياد كرده مى‌نويسد: «تنها هدف اين است كه براى كالاها و تجهيزات كشورهاى صنعتى قرض‌دهنده، بازار فروش تأمين شود كه با موافقت در تعيين زمان پرداخت، در مورد معينى بهاى آنها قابل پرداخت باشد». [٢]

قابل توجه است كه بعضى از انديشمندان در مسائل اقتصادى معتقدند كه آنچه سبب عدم اقتدار و خودكفايى اقتصادى مى‌شود اصل وام‌ها و كمك‌هاى خارجى نيست بلكه شرايط و محدوديت‌هايى است كه وام‌دهندگان با آن همراه مى‌سازند، نظير شرط لغو محدوديت‌هاى گمركى و در پى آن مرگ بسيارى از صنايع جوان محلّى در وام صد ميليون دلارى آمريكا به برزيل در سال ١٩٦٤.

اين نوع وام گرفتن است كه در بُعد اقتصادى آثار مخرّبى چون الف. كسرى تراز بازرگانى و افزايش واردات بر صادرات. ب. افزايش بيكارى. ج. فقر و گرسنگى را به دنبال دارد و در بُعد سياسى ناآرامى‌ها و خشونت‌ها و در بُعد فرهنگى هجوم فرهنگ مادّى را سبب مى‌شود. [٣]

٥. تحكيم ارزش‌هاى معنوى و اخلاقى‌

گرچه بخشى از ارزش‌هاى اخلاقى از «مبانى اقتصاد اسلامى» است و در فصل سابق (فصل مبانى اقتصادى اسلام) تحت عنوان «حفظ كرامت انسانى و عزّت نفسانى» نكات قابل توجّهى در اين رابطه بيان گرديد ولى ترديدى وجود ندارد كه از اهداف آن‌

[١]. ر. ك: فقر و توسعه، ج ٣، ص ٢٢٧ به نقل از «اسناد مجله دو جهان، شماره نوامبر ١٩٦٢ از كتاب غارت جهان سوم» تأليف پيرژاله، ص ٧٨.

[٢]. همان، ص ٨٠.

[٣]. ر. ك: فقر و توسعه، ج ٣، مقاله وام‌ها و كمك‌هاى خارجى، ص ٢٣٥-/ ٢٣٨.