دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٨ - ٢ اسراف در سنّت

سخت‌گيرى، بلكه در ميان اين دو، حدّ اعتدالى را رعايت مى‌كنند». [١]

در اين آيه اصل انفاق به عنوان صفتى ممتاز از صفات «عباد الرحمان» مسلّم گرفته مى‌شود و درباره كيفيت انفاق مى‌فرمايد: انفاق بايد به دور از هرگونه اسراف و سخت‌گيرى باشد؛ نه آن چنان انفاق كند كه خود گرسنه بماند و نه آن چنان سخت‌گير باشد كه به ديگران هيچ خيرى نرساند.

٢. اسراف در سنّت‌

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به عناوين مختلف از اسراف نهى و نكوهش كرده است. از جمله: آن حضرت با تأكيد به يكى از ياران فرمود:

«لا تُسرف، لا تُسرف‌

؛ اسراف مكن، اسراف مكن». [٢]

در حديث معروفى آمده است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به يكى از مسلمانان كه مشغول انجام وضو بود فرمود:

«لا تُسرف‌

(اسراف مكن)

، قيل: يا رسول اللَّه وَفِي الوضوء إسراف؟ قال: نعم و في كلّ شيئٍ إسراف‌»

. [٣] طبق اين حديث اسراف در همه چيز مصداق دارد.

همچنين آن حضرت فرمود:

«لا خير في صبّ الماء الكثير في الوضوء وإنّه من الشيطان‌

؛ ريختن آب فراوان در وضو (بيش از حد متعارف) كار شايسته‌اى نيست و چنين كارى از شيطان است». [٤]

چنان‌كه در حديث ديگرى مى‌خوانيم:

عبداللَّه بن عمرو مى‌گويد: رسول خدا صلى الله عليه و آله از كنار (مردى به نام) سعد كه در حال وضو گرفتن بود، عبور كرد فرمود: اسراف مكن، اى سعد! اين اسراف براى چيست؟ سعد گفت: آيا در وضو هم اسراف صدق مى‌كند؟ پيامبر فرمود: آرى؛ گرچه در كنار نهر آب باشيد. [٥]

اين موضوع به اندازه‌اى مهم است كه در احاديث آمده است: فرشته ويژه‌اى مسئول نگارش موارد اسراف در باب ريختن آب هنگام وضو است. [٦]

اميرالمؤمنين على عليه السلام فرمود:

«ذر الإسراف مقتصداً

؛ اسرافگرى را كنار بگذار و ميانه‌رو باش». [٧]

همچنين آن حضرت فرمود:

«إذا أراد اللَّه بعبد خيراً ألهمه الاقتصاد وحسن التدبير وجنّبه سوء التبذير و الإسراف‌

؛ اگر خداوند خير بنده‌اى را اراده كند، ميانه‌روى و حسن تدبير در امور را به او الهام مى‌كند و از سوء تأثير تبذير و اسراف او را دور نگه مى‌دارد». [٨]

نيز فرمود:

«حلّوا أنفسكم بالعفاف و تجنّبوا

[اجتنبوا]

التبذير و الإسراف‌

؛ خودتان را با عفاف و قناعت زينت دهيد و از تبذير و اسراف بپرهيزيد». [٩]

[١]. فرقان، آيه ٦٧.

[٢]. كنز العمال، ج ٩، ص ٣٢٥، ح ٢٦٢٥٠.

[٣]. همان، ص ٣٢٧، ح ٢٦٢٦١.

[٤]. همان، ح ٢٦٢٦٠.

[٥]. سنن ابن ماجة، ج ١، ص ١٤٧، ح ٤٢٥؛ مسند احمد، ج ٢، ص ٢٢١. [عن عبدالله بن عمرو: مرّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بسعد، و هو يتوضّأ، فقال: «لا تسرف، ما هذا السرف يا سعد؟» قال: أفي الوضوء سرف؟! قال: «نعم و إن كنت على نهر جار»].

[٦]. عن حريز عن أبي عبداللَّه عليه السلام قال: إنّ للَّه‌ملكاً يكتب سرف الوضوء (كافى، ج ٣، ص ٢٢، ح ٩؛ وسائل الشيعه، ج ١، ص ٤٨٥).

[٧]. غرر الحكم، ح ٨١٢٤.

[٨]. همان، ح ٨٠٥٧.

[٩]. همان، ح ٨١٢٣.