*** مكتب ماركسيسم عامل فقر و گرسنگى را ناشى از تضاد ميان شكل توليد و روابط توزيع مى‌داند. به اين معنا كه ماركسيست‌ها مشكل فقر را ناشى از ناهماهنگى و تضاد موجود ميان اشكال توليد، برده‌دارى فئودالى و سرمايه‌دارى با روابط توزيع مى‌دانند، آنها مى‌گويند: در اين دوره‌ها ابزار توليد در دست افراد و يا گروه‌هاى محدودى از جامعه قرار گرفته و نتيجه آن محروميت اكثريت افراد جامعه است. و اگر بشر خود را به جامعه سوسياليستى و كمونيستى برساند، بر اثر هماهنگى ميان نيروهاى توليد و شكل توزيع، خود به خود فقر ريشه‌كن مى‌شود، زيرا در آن روز مالكيّت خصوصى ديگر مفهومى نخواهد داشت.

بنابراين، تا رسيدن به رؤياى قطع رابطه مالكيّت خصوصى، دنيا بايد در آتش فقر بسوزد.

نقد و بررسى:

از مطالعه تاريخ بشر در هر عصر و زمان و در هر منطقه و مكان، به خوبى استفاده مى‌شود كه مالكيّت خصوصى امرى فطرى و نتيجه سنتى الهى است، و هر چه برخلاف فطرت و سنت الهى باشد، محكوم به فنا و نابودى است.

بر اين اساس، رؤياى كمونيسم تحقق نخواهد يافت، و بر فرض تحقق آن از طريق فشار و زور ظالمانه، نه تنها دردى را دوا نمى‌كند كه بر شدت درد و رنج اقتصادى بشر خواهد افزود؛ همان‌گونه كه در روسيه شوروى عملًا مشاهده شد.

*** مالتوست‌ها عقيده ديگرى دارند. توماس مالتوس‌ [٢] كشيش اقتصاددان معروف و پيروان وى معتقدند علت فقر و گرسنگى را بايد در افزايش جمعيت جهان دانست، و تنها راه پيشگيرى از فقر، محدود كردن جمعيت و احياناً استقبال از حوادث، جنگ‌ها و بلاهاى عمومى منجر به قتل نفوس و قطع نسل است، بنابراين افزايش جمعيت، درد اصلى اقتصاد جوامع بشرى است. [٣]

نقد و بررسى:

اين نظريه كه نه تنها حفظ نفوس را لازم نمى‌داند، بلكه كشتار به وسيله جنگ‌ها را مجاز مى‌شمرد، نه با فطرت سليم انسانى سازگار است و نه با متون آيات قرآن و روايات، زيرا كه قرآن كشتن يك انسان بى‌گناه را معادل كشتار همه انسان‌ها مى‌داند: « «مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِى الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً»؛ هر كس انسانى را بدون‌

[١]. حجر، آيه ٢١.

[٢]. توماس رابرت مالتوس، در سال ١٧٦٦ ميلادى در خانواده‌اى ثروتمند در انگليس متولد شد. پس از تحصيلات به حوزه روحانيت مسيحى راه يافت و كشيش شد. او كتابى نوشت به نام اصل تكثير نفوس و تأثير آن در ارتقاى جامعه. در اين كتاب عامل اساسى فقر و مسكنت جامعه را غريزه نيرومند توالدى دانسته است. مالتوس در سال ١٨٣٤ ميلادى درگذشت.

[٣]. در اين باره به كتاب سير انديشه اقتصادى صفحه ٧٧، تأليف دكتر باقر قديرى اصل و همچنين كتاب ملاحظاتى پيرامون پيام‌هاى اقتصادى قرآن صفحه ٥٩٤ مراجعه شود.