دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٧ - ٢ مصارف زيانبار

اسرافكاران، خشم پيامبر صلى الله عليه و آله را برانگيختند و در اين باره، امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

يكى از انصار در آستانه مرگ، همه اموال خود را در راه خدا داد و چيزى از ثروت خود به يادگار نگذاشت. پس از آنكه او از دنيا رفت، مؤمنان به كفن و دفن او پرداختند. پيامبر صلى الله عليه و آله در جريان احوال رقت‌انگيز بازماندگان او قرار گرفت و فرمود:

«لو أعلمتمونى أمره ما تركتكم تدفنوه مع المسلمين، يترك صبية صغاراً يتكففون الناس‌

؛ اگر پيش از اين با خبرم مى‌كرديد، از دفن او در قبرستان مسلمانان پيشگيرى مى‌كردم، چرا كه فرزندان صغير خود را رها كرد، تا دست پيش مردم دراز كنند». [١]

در وصف عبادالرحمن نيز مى‌خوانيم: « «وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا»؛ و كسانى كه هرگاه انفاق كنند نه اسراف مى‌كنند و نه سخت‌گيرى». [٢]

٦. به كارگيرى اموال در غير محل مناسب‌

به عنوان مثال بعضى از لباس‌ها مربوط به مواقع حساس زندگى در جهت حفظ آبرو است و پوشيدن آن در غير آن موارد، اسراف به حساب آمده است.

امام هشتم عليه السلام فرمود:

«إنّما السرف أن تجعل ثوب صونك ثوب بذلتك‌

؛ اسراف آن است كه لباس حفظ آبرو (لباس مربوط به بيرون منزل) را لباس عادى و معمولى (در داخل منزل) قرار دهى». [٣]

سليمان بن صالح مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام سؤال كردم كمترين درجه اسراف چيست؟ آن حضرت پاسخ داد:

«ابذالك ثوب صونك و اهراقك فضل انائك و أكلك التمر و رَمْيك بالنّوى هيهنا و هيهنا

؛ كمترين درجه اسراف آن است كه لباس آبروى خويش را به ابتذال بكشانى و اضافى آب آشاميدنى را دور بريزى و هسته خرما را اينجا و آنجا به دور افكنى». [٤]

از ابن مسعود نقل شده است كه در تعريف تبذير چنين گفته است:

«إنفاق المال في غير حقّه‌

؛ تبذير، انفاق مال در غير موردش است». [٥]

٧. اسراف در تغذيه (پرخورى)

رسول اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

«إنّ من السرف أن تأكل كلّ ما اشتهيت‌

؛ يكى از مصاديق اسراف آن است كه هر آنچه ميلت به آن كشيد، بخورى». [٦] در آيه‌ «كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» [٧] با توجه به اينكه «لا تسرفوا» بلافاصله پس از امر به اكل و شرب، آمده است مى‌تواند ناظر به اين نكته باشد كه پرخورى از مصاديق اسرافى است كه از آن نهى شده است.

روشن است كه پرخورى و زياده‌روى در مصرف غذا افزون بر زيان‌هاى مادى و معنوى براى فرد و جامعه، باعث انواع بيمارى‌ها مى‌شود. امروزه بر كسى پوشيده نيست كه پاره‌اى از بيمارى‌ها ناشى از پرخورى و مصرف زياد خوراكى‌هاست. فرهنگ صحيح مصرف غذاها از جمله مسائلى است كه دين بر آن تأكيد دارد.

[١]. كافى، ج ٥، ص ٦٦.

[٢]. فرقان، آيه ٦٧.

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٦، ص ٣١٧.

[٤]. كافى، ج ٦، ص ٤٦٠.

[٥]. مجمع الزوائد، ج ٧، ص ٣٥؛ مستدرك حاكم، ج ٢، ص ٣٦١.

[٦]. كنز العمال، ج ٣، ص ٤٤٤، شماره ٧٣٦٦.

[٧]. اعراف، آيه ٣١.