به بيان ديگر: تبذير ريخت وپاش اموال و تضييع و هدر دادن آن را به همراه دارد؛ ولى در اسراف، مال ضايع نمى‌شود، بلكه به جا مصرف مى‌شود؛ ولى خارج از شئون و بيش از حدّ لازم. مثلًا اگر لباس گران‌قيمتى بپوشيم كه بهايش صد برابر لباس مورد نياز ما باشد و يا غذاى خود را آن چنان گران قيمت تهيه كنيم كه با قيمت آن بتوان عده زيادى را آبرومندانه تغذيه كرد به چنين هزينه‌اى اسراف گفته مى‌شود، چون گرچه از حدّ گذرانده‌ايم؛ ولى ظاهراً چيزى ضايع و نابود نشده است. ولى اگر براى دو نفر ميهمان غذاى ده نفر را تهيه ببينيم و باقيمانده را در زباله‌دان بريزيم- چنان كه گذشت- گفته مى‌شود تبذير كرده‌ايم، در عين حال بايد توجه داشت كه گاهى هر دو واژه در يك معنى به كار مى‌رود.

نتيجه:

با توجه به آيات، احاديث، سنت و سيره پيامبر اكرم واهل‌بيت عليهم السلام كه گوشه‌اى از آن را در اينجا مورد توجه قرار گرفت اين نتيجه به دست مى‌آيد كه: تنها ميانه‌روى حكيمانه مورد توجه اسلام‌است‌و دوطرف آن يعنى افراط و تفريط كه «اسراف» و «اقتار» ناميده مى‌شود مورد نفرت شارع مقدس اسلام مى‌باشد.

گفتار دوم: دلايل اسراف و تبذير

«اسراف» همانند «تبذير»، در زندگى انسان‌ها به ويژه مؤمنان، عملى ضدّ ارزشى محسوب شده و از منظر دين، از محرمات به حساب مى‌آيد. اين عمل كه همواره منهى بوده و منطق دين و عقل سليم، از آن مذمت كرده‌اند، از آن رو مورد منع و ردع است كه موجب تضييع اموال و اوقات و ... مى‌شود.

ميان صاحب نظران در مسئله حرمت اسراف، هيچ‌گونه اختلافى نيست و در اين باره «اجماع» اهل نظر [١] را نمى‌توان از نظر دور داشت.

ادله تحريم:

١. اسراف و تبذير در كتاب اللَّه‌

در قرآن مجيد آياتى با صراحت از اسراف‌ [٢] و تبذير نهى مى‌كند كه با توجه به ظهور صيغه نهى در حرمت، دال بر حرام بودن اسراف است:

١. « «يَا بَنِى آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»؛ اى فرزندان آدم! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود برداريد؛ و (از نعمت‌هاى الهى) بخوريد و بياشاميد؛ ولى اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست‌

[١]. ر. ك: عوائد الايام، ص ٦١٥.

[٢]. ماده «سرف» [اسراف‌] در صيغه‌هاى مختلف، ٢٣ بار در قرآن به‌چشم مى‌خورد؛ بعضى از مشتقات يك بار (مانند اسراف) و بعضى دو بار (مانند مسرف) و بعضى چند بار (مانند مسرفون).