دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٥ - ٣ آموزش فنون تجارت

مى‌كشيدند و به سخنان او گوش مى‌دادند و آنگاه باز مى‌گشت و به رتق و فتق امور مردم مى‌پرداخت. [١]

در برخى از منابع آمده است: پس از پايان سخن حضرت، مردم اظهار مى‌داشتند: شنيديم و اطاعت كرديم، اى اميرمؤمنان! [٢]

و در بعضى ديگر از منابع آمده است كه اشتياق بازاريان به پند و اندرز به حدّى بود كه هيچگاه از تكرار موعظه آن حضرت خسته نمى‌شدند. [٣]

نمونه‌هايى از تعليمات امام على عليه السلام به بازاريان:

١. خطبه‌هاى امام على عليه السلام براى بازاريان‌

١. ... هان بدانيد كه فاحش‌ترين ظلم‌ها، ظلم حاكم نسبت به محكوم و قوى نسبت به ضعيف و محتكر نسبت به عامّه مردم است. [٤]

٢.

«يا مَعشَرَ التُّجّار! الا إنّ التّجّار هُمُ الفجّار الّا من اتّقى‌ ربّه وصَدَق وبَرَّ ووَصَلَ وأدّى الأمانَةَ والتّاجِرُ الصّدوقُ مَعَ النَّبيّينَ والشُّهداء

؛ اى جماعت تجّار! آگاه باشيد كه تجّار، فجّارند مگر آنان كه نسبت به پروردگارشان تقوا پيشه كنند و راستگو باشند و نيكى و صله رحم بجا آورند و اداء امانت كنند و تاجر راستگو با پيامبران و شهداست». [٥]

٢. تعليم قرآن به بازاريان‌

در روايت آمده است كه حضرت على عليه السلام در بازار براى فروشندگان قرآن را مى‌گشودند و اينگونه آيات را براى آنها تلاوت مى‌كردند و آنان را از سراى ناپايدارى دنياى مادّى به سراى آخرت سوق مى‌دادند:

« «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَايُرِيدُونَ عُلُوّاً فِى الْأَرْضِ وَلَا فَسَاداً»؛ سراى آخرت را براى كسانى قرار مى‌دهيم كه نمى‌خواهند در زمين برترى‌جويى و فساد كنند». [٦]

و آن‌گاه مى‌فرمود: اين آيه درباره حاكمان و توانمندان از مردم نازل شده است. [٧]

٣. آموزش فنون تجارت‌

امام على عليه السلام در بازار و در راه و در مسجد و هر كجا كه مردم گرد ايشان جمع مى‌شدند مى‌فرمودند:

«العُلومُ أربَعَةُ: الفقهُ للْأدْيان، و الطِّبُّ للَابدان، والنّحوُ لِلّسان، والنّجُومُ لمعرفَةِ الأزمان‌

؛ علوم (مورد نياز همه مردم) بر چهار دسته‌اند: فقه براى حفظ دين، طب براى حفظ بدن، نحو براى حفظ زبان از خطا، و نجوم براى شناخت زمان».

آنگاه تجّار را به تعليم حساب ترغيب مى‌فرمودند و كسانى را كه به فنون تجارت آشنايى نداشتند از اين كار منع مى‌كردند. [٨]

[١]. كافى، ج ٥، ص ١٥١، ح ٣؛ من لايحضره الفقيه، ج ٣، ص ١٩٣، ح ٣٧٢٦.

[٢]. ر. ك: بحارالانوار، ج ٤١، ص ١٠٤ و ١٠٥، ح ٥.

[٣]. على امام المتقين، عبدالرحمن الشرقاوى، ج ٢، ص ٢٩٩.

[٤]. همان.

[٥]. همان.

[٦]. قصص، آيه ٨٣.

[٧]. كنز العمال، ج ١٣، ص ١٨٠، ح ٣٦٥٣٨.

[٨]. على امام المتقين، عبدالرحمن الشرقاوى، ج ١٢، ص ٣٠٠.