دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٢ - ٣ حفظ كرامت انسانى و عزت نفسانى

و روز قيامت محاسبه مى‌شود». [١]

بديهى است هرگز اين نكته، تلاش و كوشش براى تحصيل روزى حلال و سربلندى جامعه اسلامى را نفى نمى‌كند، بلكه چارچوب صحيحى را براى آن فعاليت‌ها ارائه مى‌دهد.

مرحوم شيخ حرّ عاملى در كتاب وسائل‌الشيعه بابى را تحت عنوان «استحباب الاجمال فى طلب الرزق و وجوب الاقتصار على الحلال دون الحرام» باز كرده و جز روايت سابق‌الذكر نُه روايت ديگر نيز (كه تعدادى از آنها سند معتبر دارند) به همين مضمون نقل مى‌كند و در كتب اهل سنّت نيز همين مضمون، تحت عنوان «الاجمال فى طلب الرزق» در روايات متعددى (١٣ روايت) از ابن‌مسعود، حذيفه، جابر و ...

نقل شده است‌ [٢] كه از آن جمله روايات ذيل است:

«أجملوا فى طلب الدنيا فان كلًا مُيَسّر لما كتب له منها

؛ در طلب دنيا زياده‌خواهى نكنيد- و دنياپرست نباشيد- چرا كه هر كسى راهى را كه برايش مكتوب و مقدّر شده مى‌تواند به آسانى بپيمايد». [٣]

حقيقتى كه با تعبيرات ديگرى از روايات فريقين تأييد مى‌شود؛ نظير حديث

«من حاول امراً بمعصيةٍ كان أبعد لما رجا وأقرب لمجى‌ء ما اتّقى‌

؛ كسى كه بخواهد از طريق معصيت به مقصودش برسد از خواسته‌اش دورتر و به آنچه كه از آن پرهيز دارد نزديك‌تر مى‌شود» [٤] و روايتى كه مى‌فرمايد: غير از حرام و «حلال مقسوم»، فضل خداوند نيز زياد است از فضل خدا بخواهيد:

«... وعنداللَّه سواهما فضل كثير و هو قوله عز و جل: واسألو اللَّه من فضله‌». [٥]

ب. مؤمن اقتصادى افزون بر پرهيز از راه‌هاى حرام از راه‌هاى پست و ذلّت‌آور نيز كسب درآمد نمى‌كند؛ همّتش بلند است و كرامت نفسش او را به سمت «معالى الامور» سوق مى‌دهد، زيرا او در مكتب پيشوايى پرورش يافته كه به كميت اسدى درس بلند همتى و عزت مى‌دهد و وقتى كميت خطاب به امام صادق عليه السلام در شعرش مى‌گويد: