دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٦ - دو انفاق

آنها مواسات مالى با برادران دينى است ...». [١]

به هر حال، اين وظيفه مهم بر عهده جامعه اسلامى و به ويژه متمكّنان نهاده شده است. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«يحقّ على المسلمين ... المواساة لأهل الحاجة

؛ بر عهده مسلمانان است كه امكانات خود را با نيازمندان تقسيم كنند». [٢]

دو. انفاق‌

انفاق، گستردگى عجيبى در آيات و روايات اسلامى دارد و يكى از واژه‌هاى بسيار آشنا در اخلاق اسلامى است. روح انفاق خارج كردن بخشى از مال و قرار دادن آن در اختيار نيازمندان است. اين واژه معمولًا با پسوند «فى سبيل اللَّه» همراه مى‌شود و به نام «انفاق فى سبيل اللَّه» مفهومى شبيه عبادت پيدا مى‌كند.

تخلّق مسلمانان به اين اخلاق اسلامى يكى از مهم‌ترين ساز و كارهايى است كه در راستاى پيش‌گيرى از انباشته شدن اموال، در فرهنگ دين جايگاه ارزشمندى دارد.

«انفاق» از باب افعال در لغت به معنى خارج كردن مال از ملك خويش است. و «نفقه» به معناى «بخشش و هزينه زندگى» است كه به كسى داده شود و از دارايى انسان كم گردد و بيرون رود. [٣]

مقصود از «انفاق» در اينجا نيز به همين معناست كه انسان ديگران را از دارايى‌هاى خويش برخوردار كند و با انفاق بخشى از سرمايه‌هاى خود، جلوى انحصار اموال در قبضه خويش را بگيرد و از سقوط در ورطه هولناك تكاثر رهايى يابد.

در قرآن مجيد مى‌خوانيم: « «وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ»؛ مردم از تو مى‌پرسند: چه چيز انفاق كنند؟ بگو: از مازاد نيازمندى خود». [٤]

فرهنگ اسلامى نمى‌پسندد كه اموال و امكانات در انحصار طبقه‌اى خاص درآيد و در كنار آن نيازمندان در رنج و مشقت جانكاه به سر ببرند. در نگاه اسلام، نيازمندان شريكان اغنيايند.

قرآن انفاق را به همراه تلاوت كتاب اللَّه (به عنوان برنامه‌اى عملى) و اقامه نماز، تجارتى مى‌داند كه در آن ضرر و زيانى راه ندارد: «إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأقَامُوا الصَّلوةِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرّاً وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَّنْ تَبُورَ». [٥]

همچنين آنانى را كه از انفاق سرپيچى كرده و به انباشتن اموال مبادرت مى‌ورزند به شدّت تهديد به عذاب مى‌كند: «وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ* يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِانفُسِكُمْ». [٦]

قرآن در آيه ١٩٥ سوره بقره پس از آنكه با گفتن: «وَأَنفِقُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ» دستور به انفاق مى‌دهد

[١]. خصال، ص ١٢٥؛ ما جاء على ثلاثة فى وصية النبى صلى الله عليه و آله لأميرالمؤمنين عليه السلام.

[٢]. كافى، ج ٢، ص ١٧٤، ح ١٥.

[٣]. ر. ك: لسان العرب و مجمع البحرين، واژه «نفق».

[٤]. بقره، آيه ٢١٩.

[٥]. فاطر، آيه ٢٩.

[٦]. توبه، آيه ٣٤ و ٣٥.