دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٥ - جمعبندى

ايجاد بازار سياه، احتكار، ارتشاء، غصب، ربا، قمار، بورس‌بازى، اجناس تقلّبى، و ساير امورى كه در فقه تحت عنوان «مكاسب محرمه» از آن بحث مى‌شود، جلوگيرى مى‌گردد.

در بينش اسلام، درآمدهاى حاصل از اين نوع توليدات، همگى از مصاديق اكل مال به باطل بوده و مالكيتى از آنها حاصل نمى‌شود.

ج. خدمات رسانى به بيگانگان و ستمگران‌

اسلام نمى‌پسندد چيزهايى توليد شود كه در نهايت تقويت دشمنان و بيگانگان را به دنبال داشته باشد.

همچنين توليد محصولاتى كه زمينه‌هاى تسلط فرهنگى دشمنان را بر بلاد اسلامى فراهم مى‌سازد؛ مانند توليد كتاب‌هاى مروّج فرهنگ فاسد بيگانه، فيلم‌ها، لباس‌ها و لوازمى كه موجب تقويت اين فرهنگ شود و ابتذال و بى‌بند و بارى را براى نسل‌هاى جوان به ارمغان آورد، از نگاه دين، امر مذموم و ناپسندى است.

همچنين خدمت رسانى به ظالمان و ستمگران در هر سطحى كه باشد، در نگاه دين امر ناپسندى است. [١] حتى تهيه قلم و دوات و ابزار ساده‌اى كه موجب تقويت آنان شود در بينش دين از گناهان بزرگ شمرده مى‌شود. [٢]

از جمله درآمدهاى حرام، ثروت‌افزايى از طريق شهادت به‌ناحق و قضاوت‌هاى ناعادلانه است كه اسلام خوردن اين نوع درآمدها را «سُحت/ نامشروع» ناميده و آن را ستم و بيدادگرى در امر داورى مى‌داند. [٣]

جمع‌بندى:

از مجموع آنچه ذكر شد چنين نتيجه مى‌گيريم كه در ميان چند ركنِ تقسيم، توليد، توزيع و مصرف، ركن توليد از اهميت ويژه‌اى در نظام‌هاى اقتصادى برخوردار است. توسعه اقتصادى هر كشور، نخست در گرو ظرفيت و توان توليدى آن كشور است.

اسلام از راه اصلاح نگرش و فرهنگ سازى مناسب و وضع قوانين و احكام ويژه اقتصادى و مخصوصاً توصيه به عمران و آبادانى زمين، همگان را به سرمايه‌گذارى در امور توليدى تشويق نموده است.

در بينش دينى برخلاف نظام سرمايه‌دارى، هدف از توليد، كسب حداكثر سود نيست، بلكه افزون بر آن، اسلام به منافع جامعه نيز توجه ويژه‌

[١]. ر. ك: كافى، ج ٢، ص ٣٣٣، باب الظلم؛ ثواب الاعمال، ص ٢٧٤؛ بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٢٧٧.

[٢]. امام صادق عليه السلام فرمود: «قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: إذا كان يوم القيامة نادى مناد: أين الظلمة وأعوان الظلمة، من لاق لهم دواةً أو ربط لهم كيساً، أو مدّ لهم مدّة قلم، فاحشروهم معهم» (بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٣٧٢، ح ١٧).

در منابع اهل سنت نيز در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «ينادي مناد يوم القيامة: أين الظلمة وأشباه الظلمة وأعوان الظلمة حتّى من لاق لهم دواةً أو برئ لهم قلماً فيجمعون في تابوت من حديد فيرمى بهم في جهنّم». (تفسير روح‌المعانى، ج ٢٠، ص ٥٦).

[٣]. يزيد بن فرقد- يكى از ياران امام صادق عليه السلام- از آن حضرت درباره سُحت پرسيد: پاسخ داد: «الرشا في الحكم» (كافى، ج ٥، ص ١٢٧).