دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٦ - گفتار اوّل تعريف زهد اسلامى
و اسرافها، تبذيرها، ريخت و پاشها و اعمال نامعقول را از بين مىبرد و قهراً به بقاى ثروتهاى جامعه كمك و از هدر رفتن آن جلوگيرى مىكند.
ثانياً؛ زهد اسلامى از تخريبهاى مالى پيشگيرى مىكند. جنگها غالباً ريشه در طمع و حرص و دنياطلبى دارد و ثروتهاى كلان جامعه را نابود مىكند. زاهد اسلامى از اين نوع جنگ و جدالهاى ظالمانه گريزان است، اين گريز سبب بقاى ثروتها مىشود و با تزريق آن به جامعه، اقتصاد كشورها به رشد و شكوفايى مىرسد.
ثالثاً؛ زاهد اسلامى در پرتو تنزه و زهد پيشگى الهى، به موجب دارا بودن صفاى باطن، همواره به انسان دوستى، سازندگى و دستگيرى از ديگران توجه دارد و اين مسئله وى را به كار و تلاش اقتصادى وا مىدارد تا بتواند از اين راه، زمينههاى خدمت بيشتر به جامعه و ديگران را به دست آورد.
در پرتو اين روحيه، بازار كار و تلاش و آبادانى وانفاق و خدمت رسانى از رونق شايستهاى برخوردار مىگردد.
به هر حال زاهد اسلامى با توجه به سه اصل ذيل، هر چند خود از تمتّعات دنيوى كمتر بهره مىگيرد، ولى اين امر مانع از آن نمىشود كه داراى زندگى پر از تلاش و كوشش و توسعه و رشد اقتصادى سالم بوده باشد:
١. حسابرسى در قيامت:
«... في حَلالها حساب وفي حَرامها عقابٌ». [١]
٢. تحمل مرارتها و زحمات در دنيا، عاقبت رضايتبخشى را در قيامت به دنبال دارد، چنانكه خوشگذرانى در دنيا، با تلخكامى در آخرت همراه است:
«مرارة الدّنيا حلاوة الآخرة و حلاوة الدّنيا مرارة الآخرة». [٢]
٣. قناعت پيشگى و برخوردار شدن كمتر از تمتعات زندگى، رضايت بيشتر در زندگى اخروى را به ارمغان مىآورد:
«يا بنيّة ما من رجلٍ طاب مَطعمه ومَشربه ومَلبسه إلّاطال وُقوفه بين يدى اللَّه عزّوجلّ يوم القيامة». [٣]
با اين مقدمه كه دورنمايى از بحث را نشان مىدهد، موضوع را در چهار گفتار پى مىگيريم:
گفتار اوّل: تعريف زهد اسلامى
زهد در لغت به معناى بىميلى و بىرغبتى است؛ راغب مىنويسد: «الزهيد، الشيء القليل، والزّاهد فى الشيء الرّاغب عنه؛ زهيد به چيز اندك گفته مىشود و زاهد در چيزى به معناى روى گردانى از آن است». [٤]
در لسان العرب آمده است: «الزهد ضد الرغبة ...
و الزّهادة فى الأشياء كلها ضد الرغبة؛ زهد ضدّ شوق و رغبت است و زهادت در همه اشيا، به معناى
[١]. بحارالانوار، ج ٤٢، ص ٢٧٦ (از على عليه السلام).
[٢]. نهجالبلاغه، قصار ٢٥١.
[٣]. بحارالانوار، ج ٤٢، ص ٢٧٦ (از على عليه السلام).
[٤]. مفردات راغب، ماده «زهد».