دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٢ - ه مسئوليت حاكمان

«... أخذ اللَّه على العلماء أن لايقارّوا على كظَّة ظالم ولا سغب مظلوم‌

؛ خداوند از علماى امّت پيمان گرفته است تا در برابر پرخورى ستمگران و گرسنگى ستمديدگان آرام ننشينند». [١]

ه. مسئوليت حاكمان‌

مى‌دانيم يكى از عوامل مهم ثروت اندوزى‌هاى كلان، امتيازات ويژه‌اى بوده است كه حاكمان وقت براى دوستان و بستگان خود قائل مى‌شدند و اموال عمومى را كه بايد در شرايط مساوى در اختيار همه افراد جامعه قرار گيرد در اختيار گروه خاصى قرار مى‌دادند، همان گروهى كه پايه‌هاى حكومت آنها را تقويت مى‌كردند و از آنها در برابر هر هجومى دفاع مى‌نمودند.

اين‌گونه امتيازات ويژه كه امروز به «رانت‌خوارى» از آن ياد مى‌شود در هر عصر و زمانى و در بسيارى از حكومت‌ها وجود داشت.

در فرهنگ اسلام، امكانات عمومى جامعه به همگان تعلق دارد. بندگان خدا در برخوردارى از امكانات، همه با هم برابرند؛ قوميت، نژاد، فرهنگ، حتى فضايل علمى و معنوى و .... هيچ يك نمى‌تواند دليلى براى سهم خواهى بيشتر باشد، هر چند ممكن است بعضى با تلاش و لياقت فزون‌تر و استعداد بالاتر توانايى مالى بيشترى پيدا كنند؛ اما نه به قيمت گرفتن امتيازات ويژه و محروميت ديگران.

در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«ربّ متخوّض في مال اللَّه ورسوله، له النار يوم القيامة

؛ چه بسا افرادى كه مال خدا و رسولش را در اختيار مى‌گيرند كه به جهت آن در روز قيامت گرفتار آتش مى‌شوند». [٢]

اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«فأنتم عباد اللَّه، والمال مال اللَّه، يقسّم بينكم بالسوية، لافضل فيه لأحد على أحد، وللمتقين عنداللَّه غداً أحسن الجزاء و أفضل الثواب و لم يجعل اللَّه الدنيا للمتقين أجراً ولا ثواباً

؛ شما بندگان خداييد و مال مال خداست (منظور امكانات بيت المال است)، و ميان شما به تساوى قسمت مى‌گردد و در آن هيچ كس بر ديگرى برترى ندارد.

نيكوترين پاداش‌ها و برترين ثواب‌ها در فرداى قيامت براى پرهيزگاران است و خداوند اين دنيا را ثواب و پاداش آنان قرار نداده است». [٣] (اشاره به اينكه اگر افرادى داراى فضايل علمى و اخلاقى هستند نبايد انتظار امتيازات ويژه و رانت خوارى داشته باشند).

از امام صادق عليه السلام درباره تقسيم بيت‌المال سؤال كردند، فرمود:

«أهل الاسلام هم أبناء الاسلام، أسَوِّىِ بينهم في العطاء وفضائلهم بينهم وبين اللَّه‌

؛ اهل اسلام فرزندان اسلامند و در نگاه من در برخوردارى از امكانات بيت‌المال مساويند و فضائلشان ميان خودشان و خداوند است (فضيلت‌ها معيار برترى در برخوردارى از بيت المال نيست)». [٤]

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ٣.

[٢]. كنز العمال، ج ٣، ص ١٨٤، ح ٦٠٦٧.

[٣]. بحارالانوار، ج ٣٢، ص ١٧، شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ٧، ص ٣٧، ذيل خطبه ٩١.

[٤]. تهذيب الاحكام، ج ٦، ص ١٤٦، ح ٢٥٥.