؛ كسى كه عفاف را كنار گذارد و از مردم تقاضاى كمك كند، خداوند بر روى او هفتاد باب فقر را مى‌گشايد و هيچ چيز نمى‌تواند كمترين آنها را ببندد». [٤] در روايات از سؤال كردن و دست نياز به سوى مردم دراز نمودن، شديداً نهى‌ [٥] و به اغنيا توصيه شده قبل از تقاضاى نيازمندان، به آنان كمك كنند، تا به اين كار خو نگيرند و ذلت سؤال در صورت‌هاى آنان ديده نشود. [٦] نيز يكى از بهترين سجاياى اخلاقى، روحيه استغنا شمرده شده است. [٧]

جمع‌بندى:

هرگاه امور حساب‌شده‌اى كه به عنوان شرح عوامل فقر در بالا آمد، مورد بررسى دقيق قرار گيرد و براى پيشگيرى از هر يك راهى انتخاب شود و تدريجاً به صورت فرهنگ در آيد، به يقين جامعه اسلامى مى‌تواند تا حدّ زيادى از فقر رهايى يابد.

فقرى كه او را وابسته به بيگانه مى‌كند و اين وابستگى اقتصادى، وابستگى سياسى و فرهنگى را در پى دارد كه افكار، آداب و رسوم نادرست آنها به جوامع اسلامى نفوذ مى‌كند. بسيار جاى تأسف است كه دانشمندان اسلام كمتر در نشر اين تعليمات مى‌كوشند و كمتر بر آن تأكيد مى‌ورزند در حالى‌كه در عصر ما از اوجب واجبات محسوب مى‌شود و دورماندن از آن ضايعات غير قابل جبرانى براى جوامع اسلامى دارد.

گفتار سوم: نكوهش شديد فقر در فرهنگ اسلامى‌

در روايات اسلامى از فقر و غنا با تعبيرهاى مختلف و برداشت‌هاى متفاوتى ياد شده، به گونه‌اى كه انسان ابتدا دچار ترديد مى‌شود كه نظر اسلام درباره فقر چيست؟ آيا عارضه فقر، پسنديده‌

[١]. كافى، ج ٤، ص ٥٣، ح ٦. در كنز العمال (ج ٣، ص ٤٩) آمده‌است: «ما عال من اقتصد؛ تنگدست نشد آنكه ميانه‌روى پيشه كرد».

[٢]. مستدرك الوسائل، ج ١٣، ص ٥٤.

[٣]. كنز العمال، ج ٣، ص ٥٠، ح ٥٤٣٧.

[٤]. وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٣٠٦، ابواب الصدقة، باب ٣١، ح ٨. دركنز العمال (ج ٦، ص ٥٠٦) آمده است: «لا يفتح عبد باب مسألة إلّافتح اللَّه عليه باب فقر».

[٥]. وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٣٠٥-/ ٣٠٧.

[٦]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ١١٣؛ صحيفه سجاديه، دعاء ٢٦.

[٧]. ر. ك: كافى، ج ٢، ص ١٤٨ و ١٤٩؛ كنز العمال، ج ٣، ص ٤٠٣.