با توجه به احاديث ناب ذكر شده، روشن مى‌شود كه عبادت منحصر به اعمال معروف و معمول نيست كه فرد زاهد براى كسب پاداش الهى به آنها همّت گمارد و كار و تلاش را رها كند. كار كردن براى حفظ آبروى خويش و تأمين آسايش براى خانواده و سربلندى جامعه اسلامى نيز اجر عظيمى نزد خدا دارد، بلكه طبق روايات بالا پاداشش بيشتر از عبادات معمولى است، زيرا جامعه سربلند و عزّتمند و امّت پرتلاش، مايه مباهات پيامبر اسلام و سبب آبرومندى مكتب است و در سايه تلاش و رشد و پيشرفت است كه امّت اسلامى در برابر ديگر ملّت‌ها از هويّت و استقلال خود محافظت مى‌كند و بر اصول اساسى و هدف‌هاى مترقّى خود پاى مى‌فشارد و صحّت و اصالت مكتب را اثبات مى‌نمايد.

ج. زهد اسوه‌ها

زاهد مسلمان چون انبيا و اولياى الهى را الگو و اسوه خود مى‌داند، طبيعى است كه شيوه زندگى آنها را مورد تأسى قرار دهد. با توجه به اينكه آن بزرگواران همگى به كار و تلاش مى‌پرداختند و از دسترنج خود بهره مى‌گرفتند، او نيز تلاش و كار براى تأمين زندگى را جزو برنامه‌هاى اصلى خود قرار دهد.

بسيارى از پيامبران به شغل زراعت يا دامدارى مشغول بودند؛ در حديثى مى‌خوانيم:

«وما بَعَثَ اللَّه نَبيّاً إلّازَرّاعَاً إلّاإِدريس إنّهُ كانَ خيّاطاً». [١]

در برخى روايات آمده است كه: «حضرت آدم كشاورز بود و نوح نجّار، ادريس خياط، موسى چوپان، ابراهيم كشاورز، شعيب چوپان، لوط كشاورز و صالح تاجر بود». [٢]

حتى بعضى از انبيا كه ارتزاق خود را از بيت‌المال قرار داده بودند مورد مؤاخذه قرار گرفتند، هر چند گرفتار سامان‌دهى كارهاى مردم بودند؛ به داود عليه السلام وحى شد كه:

«إِنّك نِعمَ العبد لو لا أَنّك تأكل من بيت الْمال‌»

. در ادامه حديث آمده است كه داود گريست و خداوند آهن را براى او نرم ساخت و آن حضرت با آهن، زره مى‌بافت و مى‌فروخت و نياز زندگى خود را برطرف مى‌كرد. [٣]

شخصى مى‌گويد: امام كاظم عليه السلام را ديدم كه در مزرعه‌اش كار مى‌كرد، به گونه‌اى كه عرق سر تا پايش را گرفته بود. عرض كردم: كارگران شما كجا هستند (كه شما خود به كار مى‌پردازيد؟) فرمود:

«قد عمل باليد مَنْ هو خيرٌ منّي و مِن أبي في أرضه‌

؛ كسانى كه بهتر از من و پدرم بودند، در زمين خود (با دست خود) كار مى‌كردند. پرسيدم: چه كسانى بودند؟

فرمود:

«رسول اللَّه وأميرالمؤمنين وآبائي كلُّهم كانوا قد عَمِلوا بأيديهم وهو من عَمَل النّبيين والمرسلين والأوصياء والصّالحين‌». [٤]

امام على بن الحسين عليه السلام صبحگاهان براى طلب‌

[١]. بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ٦٩، ح ٢٥.

[٢]. درّ المنثور، ج ١، ص ٥٧.

[٣]. وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٢٢، ح ٣.

[٤]. همان، ص ٢٣، ح ٦.