اين شركت‌ها هر جا نفوذ كرده است آثار و تبعات منفى فراوانى از خود به جاى گذاشته كه مهم‌ترين آنها تبعات اجتماعى، اقتصادى و سياسى است ناهنجارى‌هاى اجتماعى و رفتارى، بروز اختلافات خانوادگى، بى‌ثباتى نظام اقتصادى، انتقال سرمايه و ارز از كشورها به صورت غير قانونى، تنبلى و فرار از مسئوليت‌هاى اجتماعى، عادت به بيكارگى و انتظار ثروت‌هاى كلان، بادآورده، ترويج فساد و اشاعه فحشا و بى‌بند و بارى كه از اين ابزار غالباً براى پيشرفت كارشان استفاده مى‌كنند، آلودگى زندگى به مال حرام، دغل كارى و كلاهبردارى و مانند آن از آثار و تبعات منفى اين شركت‌هاست. از نظر سياسى هم در بعضى از كشورها (مانند آلبانى) فعاليت آنها در طى سالهاى ١٩٩٥ تا ١٩٩٨ باعث سقوط حكومت اين كشور شد.

در يك عبارت كوتاه مى‌توان آثار منفى اينگونه شركت‌ها و علّت واقعى اكل مال به باطل بودن آنها را چنين مشخص كرد: آنها پول‌هاى كلانى را يا به عنوان حق عضويت و يا به عنوان فروش اجناس به قيمت غيرواقعى و يا عناوين ديگر، گردآورى مى‌كنند و براى اينكه بازار آنها داغ باشد پورسانت‌هاى كلانى به سرگروه‌ها و كسانى كه در رده‌هاى اوّل قرار دارند مى‌پردازند تا ديگران را از اين طريق اغفال به سرمايه‌گذارى كنند و اين پول‌هاى كلان، تنها بخش كوچكى از اموالى است كه به‌دست آورده‌اند؛ قسمت عمده آن را خودشان تصاحب مى‌كنند و به همين دليل، گروه زيادى در رده‌هاى آخر يا پيش از آخر، گرفتار ضرر و خسران مى‌شوند؛ سرمايه‌اى را از دست داده و چيزى به دست نياورده‌اند؛ به همين دليل هجوم به دادگاه‌ها مى‌آورند و طرح شكايت مى‌كنند در حالى كه صاحبان مؤسسه اموال را به جاهاى امنى در خارج از كشور منتقل كرده‌اند و بسيار مى‌شود كه خودشان نيز فرار مى‌كنند و به همين دليل مجالس قانونگذارى قوانينى بر ضدّ آنها وضع كرده و دستگاه‌هاى قضايى كشورهاى مختلف آنها را به عنوان كلاهبردار تحت تعقيب قرار مى‌دهند و نيروهاى انتظامى، بسيارى از آنها را دستگير و زندانى مى‌كنند.

البته هر يك از اين آثار منفى شرح و بسطى دارد كه جاى بحث از آن نيست، زيرا هدف فقط ارائه اجمالى از اين مسئله بود. [١]

منابع و مآخذ

١. الاثار الاقتصادية لاسواق الاوراق المالية من منظور الاقتصاد الاسلامى، دكتر زكريا سلامة، عيسى شنطناوى، اردن، ٢٠٠٩ م.

٢. الاحكام، آمدى، مكتب اسلامى، چاپ دوم، ١٤٠٢ ق.

[١]. براى تنظيم مباحث شركت‌هاى هرمى از دو منبع: الف. بازاريابى شبكه‌اى يا كلاهبردارى مرموز، ب. تاجران كلاهبردار، استفاده شده است. براى توضيح بيشتر مى‌توان به آن دو منبع رجوع كرد.