؛ من تضمين مى‌كنم كسانى كه ميانه‌روى را رعايت كنند هرگز فقير نشوند. سپس امام به دو آيه از قرآن استدلال مى‌فرمايد؛ در آيه نخست از پيامبر سؤال مى‌كنند چه چيز را انفاق كنند. پيامبر مى‌فرمايد: عفو؛ يعنى حدّ وسط و در آيه دوم خداوند در توصيف مؤمنان مى‌گويد: آنها كسانى هستند كه به هنگام انفاق نه اسراف مى‌كنند نه سخت‌گيرى و حد وسط را در ميان اين دو رعايت مى‌نمايند». [٥]

با توجه به محدوديت منابع جهان و افزايش تدريجى نسل بشر، با الهام از دستورات ياد شده و رعايت اقتصاد و ميانه‌روى در مصرف، مى‌توان همگان را از مواهب طبيعى عالم بهره‌مند كرد و نسل‌هاى آينده را نيز از فقر و نيازمندى نجات بخشيد. [٦]

از نمودهاى ميانه‌روى در مصرف، اجتناب از اسراف و تبذير است. در اسلام از ريخت و پاش و زياده روى در مصرف شديداً نكوهش شده است.

در حالى كه دنياى سرمايه‌دارى امروز نه تنها دست مصرف كنندگان را براى مصرف بيشتر باز مى‌گذارد، بلكه با تبليغات گسترده، مردم را به اسراف‌گرايى تشويق مى‌كند، تا درآمد بيشترى را نصيب خود نمايد، اسلام اسراف و تبذير را تحريم كرده است.

شعار «كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» [٧] يكى از شعارهاى معروف اسلام و برگرفته از قرآن مجيد است.

اين مسأله به قدرى اهميت دارد كه قرآن مجيد تبذيركنندگان را برادران شيطان شمرده، شيطانى كه در برابر پروردگارش بسيار ناسپاس بود: «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ‌الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً». [٨]

در واقع اسراف در مصرف، نوعى ناسپاسى است، همان‌گونه كه شيطان به الطاف خداوند ناسپاس بود، مسرفان و مبذّران نيز با ريخت و پاش و تباه كردن اموال، نعمت‌هاى الهى را ناسپاسى مى‌كنند و اين در حالى است كه يكى از اصول اقتصاد در دنياى امروز آن است كه مصرف كنندگان را از طرق مختلف به مصرف بيشتر و حتى روى‌آوردن به‌

[١]. غررالحكم، ح ٨٠٦٢.

[٢]. كنز العمال، ج ٣، ح ٥٤٣٤.

[٣]. بقره، آيه ٢١٩.

[٤]. فرقان، آيه ٦٧.

[٥]. من لايحضره الفقيه، ج ٢، ص ٦٤، ح ١٧٢١.

[٦]. درباره مصرف مقتصدانه ر. ك: «پرهيز از هرگونه اسراف» در همين كتاب.

[٧]. اعراف، آيه ٣١.

[٨]. اسراء، آيه ٢٧.