مواعظ بليغ و حكمت‌آموزى كه از پيشوايان دين به ويژه اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره به يادگار مانده است هر انسان سليم النفسى را تكان مى‌دهد و ريشه‌هاى «مال اندوزى» را در اعماق وجود آدمى مى‌خشكاند.

به راستى كلمات اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره همانند تيغ برّنده جرّاحان است كه غدّه ميل به دنيا و تكاثر و مال‌اندوزى را از درون جان‌ها بيرون مى‌كشد.

در خطبه‌اى از آن حضرت مى‌خوانيم:

«فلا يغرّنّك سوادُ الناس من نفسك، وقد رأيتَ من كان قبلَك ممّن جمع المال وحذرَ الإقلال ... كيف نزل به الموت فأزعجه عن وطنه وأخذَه من مأمنه ... أما رأيتمُ الذين يأملون بعيداً ويبنُون مشيداً ويجمعون كثيراً، كيف أصبحت بيوتهم قبوراً، وما جمعوا بوراً، وصارت أموالهم للوارثين وأزواجهم لقوم آخرين‌

؛ انبوه زندگان در اطراف تو هرگز تو را فريب ندهد، با اينكه افرادى را پيش از خويش به چشم ديدى همانان كه ثروت‌ها را جمع‌آورى كردند و از فقر و بيچارگى وحشت داشتند، چگونه مرگ آنان را فرا گرفت و از وطنشان بيرون راند و از جايگاه امنشان برگرفت! مگر نديدى آنها را كه آرزوهاشان دراز بود و قصرهاى محكم بنا كردند و اموال فراوانى گردآوردند، چگونه خانه‌هاشان گورشان شد و آنچه جمع كرده بودند بر باد رفت؛ اموالشان به دست وارثان افتاد و همسرانشان به ازدواج ديگران درآمدند». [٢]

نمونه‌اى ديگر از احاديث نورانى اهل‌بيت عليهم السلام حديثى است از امام صادق عليه السلام در درمان صفت نكوهيده مال‌اندوزى كه عميقاً بر روح انسان تأثير مى‌گذارد. آن حضرت مى‌فرمايد:

«(فإذا كان ذلك منك) فاذكر الموت و وحدتَك في قبرك ... وانقطاعك عن الدنيا فإنّ ذلك يحُثُّك على العمل و يُردِعُك عن كثير من الحرص على الدنيا

؛ (هرگاه گرفتار افزون‌طلبى شدى) در آن حال از مرگ و تنهاييت در قبر ... و كوچ كردنت از دنيا را ياد كن؛ چه اينكه اين يادآورى تو را بر عمل نيك وا مى‌دارد و جلو بسيارى از حرص بر دنيا و فزون‌طلبى را مى‌گيرد». [٣]

توجه به اين گونه سخنان حكمت‌آموز مى‌تواند انسان‌هاى آزمند و حريص را رهايى بخشد و از سقوط در سراشيبى تكاثر نجات دهد.

افزون بر اين، بيان دين درباره حساب‌رسى‌هاى جهان ديگر و حسرت مال‌اندوزان در فرداى قيامت، خود مقوله ديگرى است كه بر عمق اين بينش و غناى آن مى‌افزايد و آدمى را از گرفتار شدن در بند آن نجات مى‌بخشد.

در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است كه در تفسير آيه شريفه‌ «وَكَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ» [٤] فرمود:

«هو الرجل يدع ماله لاينفقه في طاعة

اللَّه بخلًا ثمّ يموت‌

؛ او كسى است كه مالى را از خود به‌

[١]. ر. ك: مقاله «حاكميت اخلاق بر نظام اقتصادى اسلام» در همين كتاب.

[٢]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٣٢.

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٦، ص ٣٢٢، ح ٥.

[٤]. بقره، آيه ١٦٧.