دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٦ - نتيجه

روزى در بازار به فروشنده‌اى برخورد كردند كه مى‌خواست كالاى خود را بفروشد، براى او اين حديث را از رسول اكرم صلى الله عليه و آله نقل كردند:

«السّماح وجه الرِّباح‌

؛ آسان گرفتن و سختگيرى نكردن نوعى سود است». [١]

نتيجه:

از آثار پربار پيوندى كه قرآن در آغاز، ميان فعّالان اقتصادى و نماز جمعه برقرار ساخت و مواعظ هر روزه پيامبر اكرم عليه السلام و اميرمؤمنان على عليه السلام و ساير پيشوايان اسلامى به آنها، اين شد كه در كنار بازارهاى اسلامى و مراكز تجارى، آن همه مدرسه‌هاى علميه و مساجد و كتابخانه‌ها تأسيس گشت و بسيارى از آنها با اندوخته‌هاى علمى و معنوى، مظهر امانت، صداقت نظم و تقوا مى‌شدند و هنگامى كه به كشورهاى ديگر سفر مى‌كردند، اعمال و رفتار اسلامى آنها بهترين تبليغ عملى براى اسلام بود، چنانكه كشورهايى چون اندونزى و بسيارى از كشورهاى شرق آسيا چون مالزى، برونئى، اندونزى، فيليپين، جاكارتا، سوماترا، ويتنام، كامبوج، تايلند و سواحل آفريقا و همچنين بوسنى و هرزه‌گوين در اروپا تحت تأثير امانت و درستكارى و اخلاق اسلامى تجّار مسلمان به اسلام گراييدند [٢] و مردم همواره با اعتماد بسيار به بازارهاى اسلامى مى‌رفتند و بازار نه تنها محل مبادله كالا بلكه محل مبادله علم و فرهنگ نيز بود.

به اميد آنكه امروز نيز در سراسر جهان اسلام آن سنّت‌هاى حسنه، تجديد شود و بازاريان و تجّار، همچون گذشته مظهر علم و اخلاق، و امانت و درستكارى گردند و مُبلّغ عملى اسلام باشند، و از اين طريق غير مسلمين به اسلام گرايش پيدا كنند.

به يقين اگر ما بخواهيم تنها با فرهنگ مادّى غرب، اقتصاد اسلامى را زنده كنيم امكان‌پذير نيست؛ بايد از همان طريق كه مسلمين در قرون پيشين، اقتصاد اسلام را نشر دادند وارد شويم تا به نتيجه مطلوب برسيم.

به تعبير ديگر، نمى‌توان هم فرهنگ بيگانگان را پذيرفت و هم توقّع اجراى كامل برنامه‌هاى اقتصاد اسلامى داشت. بايد براى اجراى آن فضاسازى مورد نظر اسلام انجام گيرد، تا جامعه اسلامى به سهولت، اقتصاد اسلامى را پذيرا شود؛ همان‌گونه كه تحقّق اخلاق اسلامى، سياست و دولت اسلامى، خانواده مورد نظر اسلام و مانند آن نيز با پذيرش فرهنگ‌هاى بيگانه سخت دشوار و گاه ناممكن است.

(١). من لايحضره الفقيه، ج ٣، ص ١٩٦، ح ٣٧٣٥. اين روايت از امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله اين‌گونه نقل شده است: «السماحة من الرّباح» (وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٢٨٨، ح ٤).

(٢). ر. ك: كتاب اطلس الاديان، سامى المفلوث، چاپ العبيكان، ١٤٢٨ ه، ص ٤٦٦ و ٤٦٧ و كتاب علّموا اولادكم محبة آل‌بيت النبى صلى الله عليه و آله، محمد عبده بمانى، ص ٣٦.