از نظر علمى «نقدينه» مالى است كه در توليد ثروت جديد، سهيم باشد، بنابراين ابزار توليد، مواد اوليه و نقدينگى‌ها، در صورتى كه نقش توليدى خود را ايفا كنند، سرمايه محسوب مى‌شوند. [١]

البته نظر به محدوديت سرمايه‌هاى مالى لازم است سرمايه‌ها به گونه‌اى به كار آيند كه اصل آن محفوظ بماند و به وسيله آن سرمايه‌هاى جديدى توليد شود. ايجاد فرهنگ سرمايه‌گذارى در امور مهم و حياتى و نيز اهميت دادن به سرمايه‌گذارى در مناطق نيازمند و به‌ويژه در بلاد اسلامى، از مهم‌ترين آموزه‌هاى اقتصادى اسلام است كه بايد مورد توجه ويژه سياستگذاران اقتصادى قرار گيرد.

مؤسّساتى كه با وجود نياز شديد در جامعه اسلامى، سرمايه‌هاى خود را در بانك‌هاى خارجى و بيگانه پس‌انداز مى‌كنند، از فرهنگ اسلام به دورند.

اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره مى‌فرمايد:

«لم يضع امرؤ ماله في غير حقّه وعند غير أهله، إلّاحرّمه اللَّه شكرهم وكان لغيره ودّهم، فإن زلّت به النعل يوماً، فاحتاج إلى معونتهم، فشرّ خدين وألأم خليل‌

؛ هيچ كس مالش را در راه ناصواب و نزد نااهلان (وبيگانگان) قرار نمى‌دهد، مگر اينكه خداوند او را از حق‌شناسى آنان محروم مى‌سازد و از محبت و دوستى‌شان بى‌بهره مى‌كند، و اگر روزى پايش بلغزد و به آنان نياز پيدا كند، خواهد ديد كه آنان بدترين يار و پست‌ترين دوستان هستند». [٢]

در نگاه دين سرمايه‌هايى كه با روش‌هايى چون خريد زيورآلات فراوان، تهيه لوازم تجملى و لوكس، ساخت خانه‌هاى مجلل و پرهزينه، خريد ماشين‌هاى گران‌قيمت و اشياى عتيقه، راكد مى‌مانند و از چرخه توليد خارج مى‌شوند «كنز» محسوب شده و مذموم‌اند. [٣]

در بينش دينى، سرمايه‌گذارى در بخش‌هاى اقتصادى بايد پابه پاى سرمايه‌گذارى در بخش‌هاى فرهنگى، سياسى و انسانى صورت بگيرد، تا جامعه همراه با رشد مالى و اقتصادى، در ديگر بخش‌ها نيز به تعالى دست يازد و از انواع وابستگى‌ها نجات يابد.

٥. محدوديت‌هاى توليد

چنان‌كه سابقاً گذشت در نظام اقتصادىِ سرمايه دارى، هدف از «توليد» رسيدن به «حداكثر سود با كم‌ترين هزينه» است. انسان در اين نظام بى‌آنكه به اصول اخلاقى و معنوى پاى‌بند باشد، به دنبال سود بيشتر با هزينه و تلاش كمتر است، لذا هر چيز كه او را به اين هدف برساند، توليد مى‌كند، حتى اگر به انواع مفاسد اجتماعى و پا گذاشتن روى اصول اخلاقى و انسانى بينجامد، ازاين‌رو كه توليد در اين نظام، هيچ محدوديتى ندارد، حتى توليد فرآورده‌هايى چون سلاح‌هاى شيميايى و ميكروبى، مواد مخدر، انواع مشروبات الكلى و قرص‌هاى خانمان‌سوز روان‌گردان و ... عملًا مجاز شمرده مى‌شود، هرچند

[١]. فقر و توسعه، ج ٣، ص ٢٧٢ به نقل از اسلام يقود الحياة (سيد محمد باقر صدر)، ص ٢١٢.

[٢]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٢٦.

[٣]. ر. ك: مقاله «كنز و خروج ثروت‌ها از چرخه‌هاى توليد» در همين كتاب.