دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٢ - ٨ گستردگى منابع اقتصادى

جديد و استفاده از روش‌هاى بهتر و دقيق‌تر مى‌تواند به ما كمك كند كه اين مواهب را بهتر و بيشتر به‌دست آوريم و براى مبارزه با فقر از آن استفاده كنيم.

فعّال اقتصادى مى‌داند كه نبايد فقرومحروميت را از لوازم لاينفكّ محدودبودن منابع اقتصادى بشمارد.

البته اين بدان معنا نيست كه ما سهم آيندگان را از اين منابع فراموش كنيم و به شيوه‌هايى دست زنيم كه عنوان «غارت منابع» به خود مى‌گيرد نه بهره‌ورى صحيح از آن.

اينها همان چيزى است كه فعّال اقتصادى با ايمان به آن مى‌انديشد و در عين بهره‌گيرى از اين منابع، با شيوه‌هاى برتر رعايت اعتدال را نيز از دست نمى‌دهد.

٩. قداست مال‌

برخلاف آنچه بعضى از ناآگاهان مى‌پندارند فعّال اقتصادى مسلمان نبايد بدبينانه به مال و اموال نگاه كند، بلكه بايد بداند كه فتنه بودن مال همانند فتنه بودن اولاد: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ» [١] و وسيله ابتلا و امتحان بودن آن: «لَتُبْلَوُنَّ فِى أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ» [٢] و زينت يافتن آن: «زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُ‌ الشَّهَوَاتِ مِنْ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ» [٣] هيچ منافاتى با قداست و ارزشى بودن آن ندارد، زيرا همچنان كه اولاد و بنين در عين حال كه زينت و فتنه به حساب مى‌آيند (و در آيات مزبور به آن اشاره شده است) و نعمت و رحمت الهى نيز محسوب مى‌شوند و در روايات اسلامى بيان شده است، اموال نيز در نگاه قرآن وسيله رشد جامعه و برپادارنده مصالح آن محسوب مى‌گردند: «وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَاماً» [٤] و به جهت شرافت و قداستى كه دارد از آن به «مال اللَّه» «وَآتُوهُمْ مِّنْ مَّالِ اللَّهِ الَّذِى آتَاكُمْ» [٥] و با عنوان «خير» «مَا أَنفَقْتُمْ مِنْ‌ خَيْرٍ ...» [٦] تعبير مى‌شود.

در نگاه قرآنى، از مصاديق امدادهاى الهى، امداد به مال است: «وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ» [٧]، چنان‌كه از جمله از بركات مترتّب بر استغفار در نصايح حضرت نوح، همين امداد به مال شمرده شده است: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ‌ ... وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ» [٨] و در آيات فراوانى در كنار «انفس» وسيله‌اى براى جهاد فى سبيل اللَّه و دفاع از دين حق به حساب آمده است:

«وَتُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ» [٩] و شايد از همه مهم‌تر وسيله‌اى براى تزكيه، معرفى شده است:

«الَّذِى يُؤْتِى مَالَهُ يَتَزَكَّى». [١٠]

در روايات اسلامى نيز از درهم و دينار به «خواتيم اللَّه فى ارضه» (زينت‌هاى خداوند در زمين)

[١]. انفال، آيه ٢٨.

[٢]. آل عمران، آيه ١٨٦.

[٣]. آل عمران، آيه ١٤.

[٤]. نساء، آيه ٥.

[٥]. نور، آيه ٣٣.

[٦]. بقره، آيه ٢١٥.

[٧]. اسراء، آيه ٦.

[٨]. نوح، آيه ١٠-/ ١٢.

[٩]. صف، آيه ١١ و ر. ك: توبه، آيه ٤٤ و ٢٠ و انفال، آيه ٧٢ و نساء، آيه ٩٥ و ....

[١٠]. ليل، آيه ١٨.