دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٢ - ١ قيام به قسط و عدالت

قرآن كريم در آيات فراوانى بر اين حقيقت تأكيد مى‌ورزد از جمله:

الف. در آيه ٣٢ نساء تصريح مى‌كند كه كار و تلاش، منشأ حق براى انسان در دارايى و ثروت مى‌شود «لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ».

ب. با تعبير رساى: «كَىْ لَايَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ» [١] از تداول و دست به دست شدن اموال توسط ثروتمندان و انحصارى شدن آن در نزد اغنيا، نهى مى‌كند، زيرا انحصار سرمايه‌ها در دست اغنيا، غالباً خالى از حق‌كشى و ظلم نسبت به فقرا و تهيدستان نمى‌باشد.

ج. بر درآمدهاى غير صحيح و غير عقلايى، تحت عنوان «حرمت اكل مال به باطل» خط بطلان مى‌كشد مى‌فرمايد: «وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ» [٢] زيرا باطل بودن بسيارى از اين درآمدها از ظالمانه بودن آن نشأت مى‌گيرد. بر همين اساس عالمان و راهبانى را كه از طريق كتمان حقايق كه مصداق اتمّ ظلم است و با صدور احكام ظالمانه و به نفع زورمندان و نيز با بهشت‌فروشى و گناه‌بخشى، از مردم هدايا و يا مبالغ هنگفتى را دريافت مى‌كردند، مورد سرزنش قرار داده، مى‌فرمايد: «إِنَّ كَثِيراً مِّنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ». [٣]

د. صريحاً از نزديك شدن به اموال يتيمان و محرومانِ از ولايت و سرپرستى پدر، نهى مى‌كند و مى‌فرمايد: «وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِىَ أَحْسَنُ» [٤] و نيز: «إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَاراً» [٥]، زيرا همان‌گونه كه امام على بن موسى الرضا عليه السلام فرمودند: كسى كه ظالمانه در مال يتيم تصرّف مى‌كند گويا اعانه بر قتل يتيم كرده است چرا كه يتيم نه خود مى‌تواند از خودش دفاع كند و نه والدينى دارد كه مدافع حقوقش باشد پس وقتى كسى در اموال او تصرّف مى‌كند گويا او را به سوى نابودى و فقر وندارى سوق داده است.

(وحرّم اللَّه اكل مال اليتيم ظلماً لعلل كثيرة من وجوه الفساد، اوّل ذلك انّه اذا اكل الانسان مال اليتيم ظلماً فقد أعان على قتله اذ اليتيم غير مستغن ولامحتمل لنفسه ولا قائم بشأنه ولا له من يقوم عليه ويكفيه كقيام والديه فاذا أكل ماله فكأنّه قتله وصيّره الى الفقر والفاقة). [٦]

و از همين قبيل است آيه‌اى كه آشكارا به «قيام به قسط» در اموال ايتام دعوت مى‌كند و مى‌فرمايد:

«وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى‌ بِالْقِسْطِ» [٧] و نيز آيه‌اى كه مى‌گويد:

«وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى‌ أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوباً كَبِيراً». [٨]

ه. از «فساد در ارض» نهى مى‌كند و مخصوصاً ثروتمندانى همچون قارون را مخاطب قرار مى‌دهد و مى‌فرمايد: «وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ

[١]. حشر، آيه ٧.

[٢]. نساء، آيه ٢٩.

[٣]. توبه، آيه ٣٤.

[٤]. انعام، آيه ١٥٢.

[٥]. نساء، آيه ١٠.

[٦]. وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ١٨١، ح ٥، باب ٧٠، باب تحريم اكل مال اليتيم ظلماً.

[٧]. نساء، آيه ١٢٧.

[٨]. نساء، آيه ٢.