دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨١ - ب جديدبودن اسباب ايجاد موضوع؛

مسائل مستحدثه در اقتصاد اسلامى‌

مقدّمه:

مسائلى كه موضوعات آنها جديد بوده و در نصوص كتاب و سنت داراى نصّ خاصى نبوده و در منابع كاشف از سنت؛ مانند اجماع و سيره قطعى به عنوان خاص نيز وجود ندارد با نام «مسائل مستحدثه» شناخته مى‌شوند.

گفتار اوّل: علل پيدايش مسائل مستحدثه‌

علل پيدايش مسائل مستحدثه را مى‌توان در تحولات سياسى و اجتماعى و پيشرفت‌هاى علمى و حتى عوامل طبيعى و اقتصادى مؤثر در ايجاد شرايط جديد و موضوعات نو خلاصه نمود كه به تفصيل به اين علل و عوامل مى‌پردازيم:

١. جديدبودن موضوعات احكام‌

برخى از موضوعات رايج امروزى و يا قيود و شرايط جديد موضوعات كهن، در عصر تشريع و صدور روايات، وجود خارجى نداشته و يا شناخته شده نبوده است، در نتيجه صدور حكم شرعى آنها بدون ظهور موضوع و شناخت عينى آن، بى‌فايده و غير قابل فهم و توجيه بوده است. برخى از شيوه‌هاى نوپديد بودن اين موضوعات و قيود عبارتند از:

الف. جديدبودن ماهيت موضوع؛

موضوعات و متعلقاتى براى تكاليف دينى در عصر امروز پيدا شده است كه داراى سابقه وجودى نبوده و يا در ميان عرف پيشينه آشنايى ندارد. از اين سرى مى‌توان در خصوص مسائل اقتصادى به مالكيّت فضاى كشورها و نيز برخى از معادن زير زمينى خاص و مواد شيميايى و يا موجودات توليد شده در شرايط خاص آزمايشگاهى اشاره كرد.

ب. جديدبودن اسباب ايجاد موضوع؛

به‌طور مثال، آفرينش انسان بر اساس متعارف، از دو جنس مخالف در شرايط خاص صورت مى‌گيرد؛ ولى‌