دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٦ - موقعيت دنيا و آخرت در آيات و روايات اسلامى

مسُّها، قاتلٌ سمُّها». [١]

از مجموع اين آيات و روايات تأكيد در زيانبار بودن زندگى دنيا، فريبنده بودن مظاهر آن و دور شدن از سعادت جاويدان بر اثر نزديكى به آن استفاده مى‌شود.

گروه دوم: در نقطه مقابل، گروهى ديگر از آيات و روايات وجود دارد كه تعبير «خير»، «فضل» و «اجر» را درباره دنيا و مال دنيا كرده و به دست آوردن آن را مورد تشويق و ترغيب قرار داده آن را محبوب پروردگار و رحمت و حسنه مى‌داند و اموال دنيا را مايه قوام مردم و فقر و نادارى را مذموم شناخته است. به موارد زير توجه كنيد:

١. قوم موسى در مقام نصيحت و خيرخواهى به قارون گفتند: «وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا». [٢]

٢. درباره فعاليت‌هاى پس از نماز جمعه مى‌خوانيم: «فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِى الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ». [٣]

٣. در آيات متعدّدى از مال، تعبير به «خير» شده است؛ مانند آيات ١١٠، ١٨٠، ٢٧٢ و ٢٧٣ سوره بقره؛ مثلًا در آيه ١٨٠ آمده است: «كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ» و نيز در آيات ديگرى از دنيا و اموال دنيا، به ثواب‌ [٤]، حسنه‌ [٥] و رحمت‌ [٦] تعبير شده است.

٤. «وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَاماً». [٧]

در اين آيه اموال دنيا وسيله برپايى زندگى معرفى شده، و از دادن آن به دست سفيهان نهى شده است.

در برخى از روايات، دنيا به «مسجد احبّاء اللَّه» و «مصلّى ملائكة اللَّه» توصيف شده‌ [٨] و از آن به

«مطيّة

المؤمن‌

؛ مركب راهوار مؤمن» ياد شده است. [٩]

آيات و روايات در هر دو گروه بيش از آن است كه ذكر شد. مهم آن است كه نظر واقعى اسلام در اين زمينه روشن شود. البته چنان‌كه اشاره شد، گروهى بدون بررسى همه موارد، يك جانبه قضاوت كرده و ديدگاه‌هايى افراطى يا تفريطى را به اسلام نسبت داده‌اند. افرادى نيز از صدراسلام متمايل به رهبانيت و زهد منفى شده بودند كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در زمان خود قاطعانه در مقابل آنان ايستاد و فرمود:

«لارهبانيّة فى الاسلام‌»

. [١٠] اين افكار در زمان‌هاى بعد نيز ادامه داشت. مناظرات امام صادق عليه السلام با فرقه‌هاى صوفيه و زاهدنما مشهور و معروف است. [١١]

آيين اسلام در مقايسه با افراط و تفريط مسيحيت و يهوديت نسبت به دنيا و آخرت حالت متعادلى را توصيه مى‌كند؛ يعنى رهبانيتى را كه به‌

[١]. نهج‌البلاغه، نامه ٦٨.

[٢]. قصص، آيه ٧٧.

[٣]. جمعه، آيه ١٠.

[٤]. آل عمران، آيه ١٤٨.

[٥]. بقره، آيه ٢٠١.

[٦]. شورى، آيه ٤٨.

[٧]. نساء، آيه ٥.

[٨]. نهج‌البلاغه، قصار ١٣١.

[٩]. كشف الخفاء عجلونى، ج ٢، ص ٣٥٦، ح ٣٠٢٩.

[١٠]. مستدرك الوسائل، ج ١٤، ص ١٥٥، ح ١٦٣٥٦؛ مصنف ابن‌ابى‌شيبه، ج ٣، ص ٢٧٠.

[١١]. ر. ك: كافى، ج ٥، ص ٦٥-/ ٧٠.