تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠٤ - سياق در قرآن

قرآن ساخته دانايى حكيم است.

از اين رو هر سوره، به مقتضاى حكمت بايد نظام و سياقى مشخص داشته باشد كه از آغاز تا پايان سوره را فراگيرد. اين، همان چيزى است كه اصطلاح وحدت موضوعى را براى آن قرار داده‌اند و هر سوره، آن را دارا مى‌باشد.

بر اين اساس هر سوره، خود، سياقى ويژه دارد كه همه سوره را به صورت يك پارچه و با سبكى يكسان در بر مى‌گيرد؛ به گونه‌اى كه در آيه آيه آن، مى‌توان بدان استناد كرد.

برخى‌ها به سبب باور نداشتن نظم موجود بين آيات هر سوره، در تكيه بر سياق تشكيك مى‌كنند. اين گروه اعتمادى به نظم آيات هر سوره ندارند و مى‌گويند: شايد آيات از محل خود جابه‌جا شده و در آنها تقديم و تأخيرى روى داده باشد؛ به ويژه اگر بر آن باشيم كه چينش سوره‌ها و نيز آيات به دست صحابه صورت گرفته است.

چه بسا، آنان از جايگاه آيه‌اى بى خبر بوده يا غفلت ورزيده‌اند و آن را در جايگاه غير اصلى‌اش ثبت كرده‌اند؛ چنان كه اين احتمال در شمارى از آيات- كه نامتناسب با جايگاه خود به نظر مى‌رسند- وجود دارد.

ليك جاى اين تشكيك نيست؛ چرا كه ثابت شده نظم موجود بين آيات هر سوره، همان نظم طبيعى و بر طبق نزول است؛ هرچند گاه تغييرى در آن روى داده است كه اين، به فرمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بوده و دست ديگرى در نظم و چينش آن دخالتى نداشته است، از اين رو پذيرش اين توقيفى بودنِ نظم بين آيات و ترتيب آنها و روا نبودنِ هر گونه دست‌كارى در آن، از بديهيات است.[١]

اما ترتيب سوره‌ها، پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و به دست صحابه بزرگوار او صورت گرفت كه اين مسأله، ارتباطى با بحث سياق ندارد.

بنابراين اصالت سياق، بر طبق نظم موجود بين آيات هر سوره، حكم‌فرماست و در استناد و استنباط، بر آن تكيه مى‌شود.

[١] . براى تفصيل بيشتر بنگريد به: التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٨٠- ٢٨٤.