تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢١٨ - روايات فضايل سورهها
ابو اسحاق ثعلبى اين حديث را در تفسير خود، تفكيك كرده و در كنار هر سوره آورده است. ابو الحسن واحدى نيز همين روش را پى گرفته است.
ابن جوزى گويد: «من از اين دو نفر در شگفت نيستم؛ چرا كه از اصحاب حديث نيستند[١]، بلكه از ابو بكر بن ابى داوود تعجب مىكنم كه چگونه آن را در كتاب خود- كه درباره فضايل قرآن نگاشته- به صورت تفكيك شده آورده است؛ در حالى كه خود مىداند چنين حديثى، محال است، ليك توده محدثان به نقل اينگونه روايات رغبت بسيارى نشان دادهاند؛ چرا كه منش آنان، رواج احاديثشان است؛ هرچند آميخته با سخنان باطل باشد كه اين، رفتار ناپسند آنان است؛ زيرا:
[م/ ١٢٨] رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در حديثى صحيح مىفرمايد:" هر كس از من حديثى نقل كند و بداند كه دروغ است، او، خود نيز يكى از دروغگويان مىباشد."[٢]
حديث ياد شده درباره فضايل سورهها، بى ترديد، ساختگى است. هم چنن در سند طريق اول، بزيع بن حسّان[٣] مىباشد كه دارقطنى وى را متروك دانسته است.
در طريق دوم نيز مَخْلَد بن عبد الواحد[٤] قرار دارد. ابن حبّان گويد:" به راستى وى
[١] . اهل نقد و ارزيابى حديث نيستند.
[٢] . ترمذى اين حديث را در ج ٤، ص ١٤٣ آورده است.
[٣] . ابن حِبّان گويد:« وى از افراد ثقه، مطالبى ساختگى را به گونهاى مىآورد كه گويا بر آن تعمد دارد.» ابنعدى گويد:« وى روايات منكرى دارد كه قابل پيروى نيست.» برقانى از دارقطنى نقل كرده كه وى متروك است.[ برقانى مىگويد:] گفتم:« از هشام عجايبى نقل كرده است.» گفت:« همگى باطل هستند.» سپس گفت:« همه مطالب او باطل است.» حاكم گويد:« احاديثى جعلى را از ثقات روايت مىكند.» على بن حسن بن شقيق گويد:« از عبداللَّه بن مبارك شنيدم كه مىگفت:" به گمانم، حديث ابىّ بن كعب درباره فضايل سور را ملحدان جعل كردهاند."»( لسان الميزان، ج ٢، ص ١٢).
[٤] . وى ابو هذيل بصرى است. ابن حِبّان گويد:« به راستى وى منكر الحديث است و تنها او رواياتى منكر رانقل كرده است كه به احاديث ثقات شباهتى ندارد، از اين رو احتجاج به او باطل است.»( كتاب المجروحين، ج ٣، ص ٤٣). ذهبى گويد:« شَبابة بن سوّار از ابن جُدعان و از عطاء بن ابى ميمون از زرّ بن حُبَيش از ابىّ بن كعب از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم، آن خبر باطل طولانى را در فضايل سورهها روايت كرده است. من نمىدانم چه كسى آن را جعل كرده است؛ اگر مَخلَد آن دروغ را نبسته باشد. خطيب از ابن رزقوَيه از ابن سماك از عبداللَّه بن روح مدائنى از شبابه آن را نقل كرده است.» محمد بن ابراهيم كنانى گويد:« از ابو حاتم درباره حديث شبابه از مَخلَد- كه هر كس فلان سوره را بخواند، فلان ثواب را دارد- پرسيدم. وى گفت:" ضعيف است."»( ميزان الاعتدال، ج ٤، ص ٨٣).