تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣١٣ - نقد آثار بر كرسى ارزيابى

نقد آثار بر كرسى ارزيابى‌

احاديث بر جاى مانده از پيشينيان، نقش مهمى در تفسير و فهم معانى قرآن كريم دارند، اما آيا اين احاديث در گذر زمان سالم مانده‌اند و زلالى پاك آنها را ناخالصى‌هاى تيره، مكدّر نساخته است؟

اين امر، توجه دانشمندان امت را از نخستين روزها به خود جلب كرد و آنها به تعيين ملاك‌هاى جداسازى روايات صحيح و ساختگى اقدام كردند. مهم‌ترين اين ملاك‌ها همان تذكر پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم مبنى بر عرضه بر كتاب خدا و آيات محكم آن است؛ احاديث سازگار با كتاب خدا، حق و سخنان مخالف آن، باطل مى‌باشد. واژه كتاب در اين جا، كنايه از محكمات دين و امور بديهى عقل است، از اين رو سنت استوار و برهان آشكارِ عقل را فرا مى‌گيرد؛ احاديث هماهنگ با آن، بى عيب و درست، اما سخنان معارض با آن، سست و نادرست مى‌باشد.

بر اين اساس شيوه ارزيابى حديث، بررسى فرازمندى معنا و استوارى مفهوم، پيش از بازبينى سند آن مى‌باشد؛ هر چند سند در ارزيابى، جايگاه خود را دارد، ليك در درجه دوم قرار مى‌گيرد. اين شيوه، بر خلاف روش‌هاى برخى از متأخران است كه صرفاً، به سندها توجه مى‌كنند و بررسى استوارى و فرازمندى معنا را رها مى‌سازند.