تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٤ - شرايط اعتبار سياق

هر كس بخواهد، برمى‌گيرد، مُلك در زندگى دنياست.» او سخن كسى را كه پنداشته مراد از ملك، نعمت‌هاى آخرت است، به دليل سياق آيه مردود دانسته است؛ چرا كه در ادامه مى‌فرمايد: «وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ». اين عبارت، سخن از عزت و ذلت در زندگى اين دنياست، نه زندگى آخرت.[١] نيز ادامه آيه تا «وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ»[٢]؛ «و هر كس را بخواهى، بى حساب روزى مى‌دهى.»

شرايط اعتبار سياق‌

اگر سياق، به سياق كلى مجموعه آيات قرآن باز گردد، تنها شرط عمل به آن، احراز هم سويىِ دو آيه مجمل و مبين است. در اين صورت، به سبب وحدت جهت، يكى از آن دو آيه مى‌تواند روشن‌گر ديگرى باشد. سياق سوره نيز همين گونه است؛ زيرا چنان كه گذشت، بين مجموعه آيات هر سوره، وحدت موضوعى وجود دارد.

بحث اصلى، سياق يك آيه يا مجموعه آياتى است كه با هم و در يك مقطع نازل شده‌اند. عمل به چنين سياقى نيازمند شرايطى است:

نخست: در پى هم بودن نزول جمله‌ها در يك آيه و در پى هم بودن نزول مجموعه آيات به هم پيوسته، احراز گردد.

دوم: بين جمله‌هاى آياتى كه در كنار يك‌ديگر قرار گرفته‌اند، وحدت موضوعى وجود داشته باشد؛ بنابراين اگر در ترتيب نزول يا در موضوع، گسستگى وجود داشته باشد، جايى براى استناد به سياق نيست؛ چرا كه جهت‌گيرى آنها متفاوت است؛ نكته‌اى كه بسيارى از محققان، بدان بى توجه هستند.

براى نمونه در مورد شمار مبارزان- كه اگر به عددى خاص برسد، نبرد بر آنان واجب مى‌شود- ابتدا، چنين آمده است: «إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا

[١] . بنگريد به: حقائق التأويل، ص ٦٥ و ٦٦.

[٢] . آل عمران( ٣) ٢٧.