تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٢٨ - تفسير«الحمد لله»

گفت: «الْحَمْدُ لِلَّهِ». شخصى به امام گفت: «فدايت شوم، آيا نگفتى: همانا حق شكر خداى را به جا آورم؟» امام صادق عليه السلام فرمود: «آيا «الْحَمْدُ لِلَّهِ» مرا نشنيدى؟»[١]

[١/ ٤٦٣] على بن عيسى اربلى با سند خود به امام صادق عليه السلام روايت كرده است كه حضرت فرمود: «قاطر پدرم گم شد، پس گفت:" اگر خدا آن را به من باز گرداند، همانا او را چنان، با حمدهايى ستايش كنم كه بدان راضى باشد." چيزى نگذشت كه حيوان با زين و لگامش نزد پدرم آورده شد. هنگامى كه ايشان بر روى آن قرار گرفت و لباسش را جمع و جور كرد، سر خود را به آسمان بلند كرد و گفت: «الْحَمْدُ لِلَّهِ» و چيزى بر آن نيفزود. حضرت ادامه داد:" چيزى را وا ننهادم و باقى نگذاردم. همه انواع حمد را براى خدا قرار دادم؛ چرا كه حمدى نيست، مگر آن كه داخل در عبارتى است كه گفتم."»

على بن عيسى گويد: «راست گفت و نيكو به جا آورد؛ زيرا الف و لام در «الْحَمْدُ لِلَّهِ»، جنس حمد را در بر دارد و خداى تعالى را ويژه حمد مى‌سازد.»[٢]

[١/ ٤٦٤] صدوق با سند خود به محمد بن قاسم استرآبادى از امام ابو محمد حسن عسكرى عليه السلام از پدرش از جدّش عليهم السلام روايت كرده است كه مردى نزدى امام على بن موسى الرضا عليه السلام آمد و گفت: «اى پسر رسول خدا، مرا از تفسير آيه‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» آگاه ساز.» حضرت فرمود: «الحمد للَّه، آن است كه برخى از نعمت‌هايش را به اجمال، به بندگانش شناساند؛ زيرا آنان توانايى شناخت تفصيلى همه نعمت‌ها را ندارند؛ چرا كه آنها بيشتر از آن هستند كه شمارش يا شناخته شوند، از اين رو خداوند به آنان فرمود: بگوييد: «الْحَمْدُ لِلَّهِ» بر نعمت‌هايى كه‌ «رَبِّ الْعالَمِينَ» بر ما ارزانى داشت. «العالمين» گروه‌هايى از همه آفريدگان هستند؛ از جمادات و حيوانات ...»[٣]

[١] . كافى، ج ٢، ص ٩٧؛ نور الثقلين، ج ١، ص ١٥.

[٢] . كشف الغمّه، ج ٢، ص ٣٢٩؛ تفسير البرهان، ج ١، ص ١١٠.

[٣] . العيون، ج ١، ص ٢٥٥. نيز بنگريد به: تفسير امام، ص ٣٠.