تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٨٥ - تفسير بسمله

[١/ ٣٣٤] صدوق با سند خود به احمد بن موسى بن سعد روايت كرده است كه همراه امام رضا عليه السلام در طواف بودم. هنگامى كه مقابل ركن يمانى رسيديم، حضرت ايستاد و دستان خود را بلند كرد و گفت: «يا اللَّه يا ولىّ العافية ويا خالق العافية ويا رازق العافية والمنعم بالعافية والمتفضّل بالعافية عليّ و عَلى‌ جميع خلقك. يا رحمان الدنيا والآخرة ورحيمهما صلّ على محمد و آل محمد وارزقنا العافية ودوام العافية وتمام العافية وشكر العافية فى الدنيا والآخرة يا أرحم الراحمين.»[١]

اين بدان روست كه گستره رحمت رحمانى خداى تعالى، هم‌چون اهل دنيا، اهل آخرت را نيز فرا مى‌گيرد. هم‌چنين رحمت رحيمى او، در دنيا شامل مؤمنان و كافران مى‌شود؛ بدين گونه كه طاعات مؤمنان را سبك قرار مى‌دهد و كافران را با مهربانى، به موافقت با او دعوت مى‌كند؛ چنان كه در تفسير امام عليه السلام روايت شده است.[٢]

[١/ ٣٣٥] طبرسى از ابو سعيد خدرى از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از عيسى بن مريم عليه السلام روايت كرده است: «الرحمان: رحمان دنيا؛ والرحيم: رحيم آخرت».[٣] مقصود اين روايت آن است كه رحمانيت عمومى كه همه خلق را در بر مى‌گيرد، در اين دنياست، اما رحيميت ويژه مؤمنان در آخرت مى‌باشد.

[١/ ٣٣٦] از ابن عباس روايت شده: «رحمان و رحيم، دو اسم" رقيق" هستند كه يكى رقيق‌تر از ديگرى است.»[٤] «رقيق‌تر» به معناى لطيف‌تر و ملايم‌تر مى‌باشد؛ يعنى رحمت رحيمى خداى تعالى، با لطف و عنايتى فراوان، تنها شامل بندگان مؤمن او مى‌شود. اين رحمت ملايم‌تر و لطيف‌تر از رحمت رحمانى عام و فراگير او نسبت به همه خلق است.

بنابراين مراد از رقّت در اين جا، نرمى و لطافت فراوان مى‌باشد و اين رقّت،

[١] . العيون، ج ٢، ص ١٩.

[٢] . بنگريد به: تفسير امام، ص ٣٤.

[٣] . مجمع البيان، ج ١، ص ٥٤.

[٤] . اين روايت به نقل از كتاب الأسماء و الصفات( ج ١، ص ٨٩) گذشت.