تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٥ - شرايط اعتبار سياق

مِائَتَيْنِ»[١]؛ «اگر از شما، بيست نفر با استقامت باشند، بر دويست نفر چيره گردند»؛ يعنى يك در برابر ده.

سپس اين حكم با يك در برابر دو، نسخ گرديد: «الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ»[٢]؛ «اكنون خدا بر شما تخفيف داد و معلوم داشت كه در شما ضعفى هست، پس اگر از [ميان‌] شما، صد تن با استقامت باشند، بر دويست تن پيروز گردند.»

استاد خوئى- طاب ثراه- وقوع نسخ بين اين دو آيه را انكار كرده است؛ زيرا بين نزول آن دو، فاصله‌اى وجود ندارد و سياق هم بر نزول دفعى آنها گواهى مى‌دهد. او مى‌گويد: «اثبات نسخ، متوقف بر اثبات جدايىِ نزول دو آيه و اثبات نزول دومى پس از عمل به اولى است؛ تا نسخ پيش از فرارسيدن زمان حاجت، لازم نيايد؛ وگرنه تشريع اول، لغو خواهد بود ... افزون بر اين، سياق دو آيه، بهترين گواه بر نزول يك‌باره آنهاست.»[٣]

از اين رو ايشان بر اين باور است كه آيه نخست، پابرجا و حكم آن، استحبابى است.

ليك آن بزرگوار سند برداشت اخير خود و چگونگى دلالت سياق بر پيوستگى نزول وفاصله نداشتن نزول دو آيه را ياد نكرده است.

از اين رو سياق، عكس مطلب ياد شده را مى‌رساند؛ چرا كه آيه‌ «الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً» به روشنى، بر تأخّر نزول آيه دوم نسبت به آيه نخست، آن هم با فاصله‌اى كه چه بسا، كوتاه هم نبوده است، دلالت مى‌كند؛ فاصله‌اى كه در طول آن، تجربه سختى بر مسلمانان گذشت و ناتوانى وسستى آنان نسبت به تكليف نخست نمايان گشت. واژه «الآن» به وضوح، بر وجود اين فاصله دلالت مى‌كند كه اگر نمى‌بود، اين واژه جايگاهى نداشت. هم‌چنين كاربرد عبارت «تخفيف» دلالت بر

[١] . انفال( ٨) ٦٥.

[٢] . انفال( ٨) ٦٦.

[٣] . البيان، ص ٣٧٥.