تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤١٥ - نظم بديع سوره حمد
است. بندهام هرچه بخواهد، درخواست كند؛ هنگامى كه بنده مىگويد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، خداوند مىفرمايد: بندهام به نام من آغاز كرد؛ بايد امورش را به كمال رسانم و احوالش را مبارك سازم. آن گاه كه بنده مىگويد: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»، خداوند مىفرمايد: بندهام مرا ستود و دانست كه نعمتهاى او، از آنِ من و بلاهايى كه از وى برطرف مىگردد، به فضل من است. شما را اى فرشتگان، گواه مىگيرم كه نعمتهاى دنيا را بر نعمتهاى آخرت او افزودم و بلاهاى آخرت را از او برطرف مىسازم؛ آن سان كه بلاهاى دنيا را از وى دور كردم.
هنگامى كه بگويد: «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، خداوند مىفرمايد: بندهام گواهى داد كه من بخشنده و مهربانم. شما را گواه مىگيرم كه به طور حتم، بهرهاش را از رحمتم وافر گردانم و نصيب او را از عطاى خود، فزونى بخشم.
آن گاه كه بگويد: «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ»، خداوند مىفرمايد: شما را گواه مىگيرم، همانگونه كه او اعتراف كرد كه من مالك روز جزا هستم، به يقين، حساب او را در روز حساب آسان گيرم و كارهاى نيكش را بپذيرم و از بدىهايش درگذرم.
هنگامى كه عبد بگويد: «إِيَّاكَ نَعْبُدُ»، خداى تعالى مىفرمايد: بندهام راست گفت؛ تنها مرا مىپرستد. شما را گواه مىگيرم كه به طور حتم، بر عبادتش پاداشى دهم كه همه مخالفان او در پرستش من، بدان غبطه خورند.
آن گاه كه بگويد: «وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ»، خداوند مىفرمايد: بندهام از من يارى خواست و به من پناه آورد. شما را گواه مىگيرم كه به يقين، او را در كارهايش يارى رسانم و در سختىها، به فرياد او رسم و در گرفتارىها، دستش را بگيرم.
هنگامى كه بگويد: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ» تا آخر سوره، خداوند مىفرمايد: اين براى بنده من است و آنچه را خواسته، از آنِ اوست. من بندهام را اجابت كردم و آنچه را اميد داشت، به او دادم و از آنچه مىترسيد، ايمنىاش بخشيدم."»[١]
[١] . تفسير امام، ص ٥٨ و ٥٩.