تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٤٤ - تفسير«اهدنا الصراط المستقيم»

تفسير «اهْدِنَا الصّراطَ الْمُسْتَقِيمَ»

اين جمله، تضرّعى از بنده نزد خداست تا او را در سايه رحمت خود قرار دهد و عنايت خود را در طول زندگى، شامل وى گرداند. در اين صورت، بنده هرگز، نه در زندگى مادى و نه در معنويات، راه را گم نكند و به مقامات فرازمند و ارزشمند انسانى راه يابد و خداوند او را به راه رشد، هدايت كند.

صراط مستقيم، همان راه سعادت در زندگى مادى و معنوى است كه در طول اين مسير، خداى تعالى، خود، ولىّ بنده است و او را از ظلمات (تاريكى‌ها و سختى‌ها و اسباب گمراهى حيات) خارج ساخته، به نور وارد مى‌كند: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»[١]. اين به معناى تداوم عنايت خداى تعالى به بندگان مؤمنش است؛ تا در مسير مستقيم زندگى با پيچ و خمى رو به رو نگردند؛ چه، آنان با همه وجودشان ايمان آورده‌اند و در پرتو ولايت او، به آرامش رسيده‌اند و تا ابد، در سايه عنايت او، آسوده‌اند. اين، خواسته هر مؤمنِ راست ايمان است كه در لحظه لحظه شب و روز خود، بر آن پا مى‌فشارد؛ خواه پيامبرى بزرگوار باشد يا ولىّ‌اى بزرگ مرتبه يا مؤمنى كه پرستش خويش را براى خداى پروردگار جهانيان، خالص گردانده است.

محقق فيض كاشانى گويد: «بنده در همه كارهاى خود، لحظه به لحظه نيازمند هدايت است، از اين رو استمرار هر هدايت، هدايتى ديگر، پس از هدايت نخست مى‌باشد. بنابراين تفسير [طلب‌] هدايت به [طلب‌] استمرار آن، خروج از ظاهر لفظ نيست.»[٢]

بر اين اساس، خواسته در اين آيه، شمول عنايت خاص خداى تعالى به بندگان مؤمن خود و تداوم آن در مسير زندگى، تا ابد و تا سراى رضوان است: «وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ»[٣]؛ «خشنودى خدا بزرگ‌تر است.» «ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ‌

[١] . بقره( ٢) ٢٥٧.

[٢] . صافى، ج ١، ص ١٢٦.

[٣] . توبه( ٩) ٧٢.