تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٥٣ - نمونههايى از نقد محتوايى حديث

مرد همسرش را طلاق دهد، سپس به او رجوع كند- در حالى كه به او نيازى ندارد- آن گاه او را طلاق دهد. اين، همان ضرر رساندنى است كه خداوند از آن نهى كرده است؛ مگر آن كه طلاق دهد، سپس به نيت نگه داشتن [زن‌]، رجوع كند.»[١]

شگفتا، آيا امام صادق عليه السلام كارى را سرزنش مى‌كند كه پدرش امام باقر عليه السلام در گذشته انجام داده بود!

علامه تسترى مى‌گويد: هر انسان شريف و بامنزلت از چنين روشى مى‌پرهيزد؛ چه رسد به صاحب شرافتى اصيل. از آن گذشته، اگر امام به او نيازى نداشت، يك طلاق كافى بود؛ بى آن كه نيازى به اين اقدام عجيب باشد.[٢]

بنابراين به طور حتم، خبر ابوبصير ساختگى است؛ چنان كه در حديث يونس بن عبدالرحمان گفته شد كه مغيرة بن سعيد در احاديث اهل بيت عليهم السلام پنهانى، دست مى‌برد.[٣]

استاد بزرگوار، امام خمينى قدس سره مواضعى آشكار در كاربرد شيوه شيخ و ارزيابى محتوايى پيش از توجه به سند دارد كه نمونه آن، روش امام در ارزيابى روايات فروش انگور به كسى است كه مى‌دانيم از آن شراب تهيه مى‌كند. برخى از فقها فتواى به جواز داده‌اند؛ به دليل آن كه فروشنده قصد كمك به گناه را ندارد. نيز به دليل رواياتى كه آن را جايز دانسته است؛ از جمله:

[م/ ٦٢] صحيحه رفاعة بن موسى كه مى‌گويد: «در حضور من، از امام صادق عليه السلام درباره فروش آب انگور به كسى كه از آن، شراب مى‌سازد، پرسيدند. امام فرمود: «آيا ما خرماهايمان را به كسى كه از آن شرابى پليد مى‌سازد، نمى‌فروشيم؟»[٤]

[م/ ٦٣] ابن اذينه گويد: «به امام صادق عليه السلام نامه نوشتم و از او درباره مردى پرسيدم كه مو دارد؛ آيا مى‌تواند انگور و خرما را به كسى بفروشد كه مى‌داند از آن،

[١] . الفقيه، ج ٣، ص ٥٠١ و ٥٠٢.

[٢] . الاخبار الدخيله، ج ٣، ص ٣٧٠ و ٣٠٨.

[٣] . بنگريد به: رجال كشّى، ج ٢، ص ٤٨٩.

[٤] . التهذيب، ج ٧، ص ١٣٦ و استبصار، ج ٣، ص ١٠٥.